Sobiq prezident Yun Sok Yol va boshqalarga qo‘yilgan isyon rahbarligi ayblovi bo‘yicha apellyatsiya sudida himoyachilar 12·3 favqulodda harbiy holat kuni Prezident devonidagi ish xonasi va katta qabul xonasida olingan CCTV tasvirlarini taqdim etib, harbiy holat e’lon qilinish jarayonini qayta tiklab ko‘rsatdi. Himoyachilar Davlat kengashi majlisi oldindan tayyorlanganini va harbiy holat qonuniy talablar bajarilgan holda joriy etilganini da’vo qildi. Sobiq prezident Yun ham harbiy holatni soat 22:00 da e’lon qilish xalqga yetadigan zararni kamaytirish uchun tanlanganini aytdi. Tasvirlar va izohlar apellyatsiya sudida bildirilgan da’vo va taqdim etilgan materiallardir; sudlov hay’atining xulosasi tasdiqlangani yo‘q.
Fon va kontekst
Sud majlisi o‘tgan oyning 17-kuni Seul Oliy sudi (서울고등법원) Jinoyat ishlari bo‘yicha 12-1-hay’atida (형사12-1부) bo‘lib o‘tdi. Himoyachilar harbiy holat joriy etilgan kuni kechki soat 6:48 atrofida sobiq prezident Yun katta qabul xonasini ko‘zdan kechirayotgani aks etgan CCTV tasvirlarini taqdim etdi va bu Davlat kengashi majlisini chaqirish uchun joyni oldindan tekshirish holati ekanini izohladi. Ularning fikricha, ish xonasi emas, aynan katta qabul xonasi tekshirilgani Davlat kengashi majlisini boshidanoq o‘tkazish rejalashtirilganini tasdiqlaydi.
Davlat kengashi a’zolarini chaqirish vaqti ham muhokama qilinadigan masala sifatida ko‘tarildi. Himoyachilar soat 7:58 atrofida birinchi chaqiruvga kiritilgan Davlat kengashi a’zolari ro‘yxati Prezident devonining sobiq protokol xizmati rahbari Kim Jeong-hvanga yetkazilganini, shuningdek, sobiq bosh vazir Han Deok-su ish xonasiga soat 8:45 da yetib kelishidan oldin ikkinchi chaqiruv bo‘yicha ko‘rsatma berilganini da’vo qildi. Shunga asoslanib, ular Davlat kengashi majlisini chaqirish sobiq bosh vazir Hanning taklifiga aloqador emasligini ta’kidladi.
Xabarlarga ko‘ra, himoyachilar maxsus prokurorlar guruhi (특검팀) dastlab Davlat kengashi majlisini o‘tkazishni rejalashtirmaganini va faqat harbiy holat e’lon qilish uchun zarur kvorumni tashkil etuvchi olti nafar Davlat kengashi a’zosini chaqirmoqchi bo‘lganini da’vo qilgan. Biroq sud majlisi haqidagi xabarlarda maxsus prokurorlar guruhining batafsil e’tirozlari yoki sudlov hay’atining CCTV tasvirlariga bergan bahosi ma’lum qilinmagan. Shu sababli, chaqiruv vaqtiga doir himoyachilar izohini tasdiqlangan fakt yoki sudlov hay’ati tan olgan holat deb qabul qilmaslik kerak.
Sobiq prezident Yun harbiy holatni ertaroq e’lon qilganida, bu odamlarning ishdan qaytish vaqtiga to‘g‘ri kelib, tartibsizlikni kuchaytirishi mumkinligini aytdi; uning da’vosicha, xalqga yetadigan zararni kamaytirish uchun harbiy holat soat 22:00 da e’lon qilingan. U Samcheong-dongdagi xavfsiz qarorgohda sobiq mudofaa vaziri Kim Yong-hyon va boshqalar bilan uchrashuvi 15–20 daqiqa davom etganini, uchrashuvdan maqsad ehtimoliy holatlarda tartibni saqlash bo‘yicha eng zarur ko‘rsatmalarni berish bo‘lganini tushuntirdi. Ommaviy axborot vositalarining elektr va suv ta’minotini uzish bo‘yicha ko‘rsatmalar ham bo‘lgan harbiy holatga ko‘maklashish hujjati yuzasidan ham himoyachilar oldindan rejalashtirilganini rad etib, sobiq prezident Yun uning aniq mazmunidan bexabar bo‘lganini da’vo qildi.
Bu xabar nimani anglatadi
Sud majlisidagi bahs faqat tasvirlarda qanday manzaralar aks etganiga taalluqli emas. Bu manzaralar Davlat kengashi majlisi oldindan tayyorlanganiga doir izohga mos keladimi, chaqiruv bo‘yicha ko‘rsatmalar aslida qachon va qanday sharoitda berilgan, bu holatlar harbiy holatning maqsadi va tartib-qoidalariga baho berishda qay darajada ahamiyatli — bularning barchasi birgalikda ko‘rib chiqilishi kerak. Himoyachilar CCTV tasvirlari va voqealar ketma-ketligini harbiy holat qonuniy bo‘lganini tasdiqlovchi asos sifatida taqdim etmoqda, ammo sudlov hay’ati bu da’voni qabul qilgan-qilmaganini hozircha bilib bo‘lmaydi.
Jinoyat ishlarida dalil sifatida foydalanish mumkinmi va bu dalil holatni qay darajada tasdiqlaydi — bir-biridan farqli masalalardir. Sudda tasvir taqdim etilgani o‘z-o‘zidan tomonlarning uni qanday talqin qilganini yoki bu talqin isbotlashi kerak bo‘lgan xulosa tasdiqlanganini anglatmaydi. Bu farq mazkur sud majlisini kuzatishda ham muhim.
Masalan, CCTV tasvirlarida kimdir majlis o‘tkaziladigan joyni ko‘zdan kechirayotgani va bundan oldin yoki keyin chaqiruv bo‘yicha ko‘rsatmalar berilgani aks etgan taqdirda ham, bu manzaraning o‘zi Davlat kengashi majlisini chaqirish maqsadini yoki harbiy holat qonuniyligini avtomatik tarzda hal qilmaydi. Sudlov hay’ati tasvirlar, boshqa materiallar va tomonlarning izohlarini qanday birgalikda baholashi hali noma’lum.
Maqolada harbiy holat davrida qo‘mondonlik qilgan shaxslar bo‘yicha birinchi instansiya hukmlari ham keltirildi. Sobiq Qurolli kuchlar kontrrazvedka qo‘mondonligi (국군방첩사령부) qo‘mondoni Yeo In-hyeong 18 yilga, sobiq Qurolli kuchlar poytaxt mudofaasi qo‘mondonligi (국군수도방위사령부) qo‘mondoni Lee Jin-u 15 yilga, sobiq armiya shtabi boshlig‘i (육군참모총장) Pak An-su 10 yilga ozodlikdan mahrum etildi. Bu hukmlar har birining birinchi instansiyadagi ishi bo‘yicha chiqarilgan; ularni sobiq prezident Yun va boshqalarning apellyatsiya ishi qanday hal bo‘lishini oldindan ko‘rsatuvchi natija deb bo‘lmaydi.
Tegishli tartiblar va huquqiy ma’lumot
Ichki huquqiy qo‘llanmaga ko‘ra, apellyatsiya bosqichida qonunni buzish, faktlarni noto‘g‘ri aniqlash va jazoning adolatsizligi kabi masalalar ko‘tarilishi mumkin. Mazkur sud majlisida CCTV tasvirlari va Davlat kengashi majlisini chaqirish holatlari taqdim etilgani sababli, o‘quvchi e’tibor berishi kerak bo‘lgan asosiy jihatlar — har bir da’vo qaysi dalil bilan bog‘liqligi va apellyatsiya sudlov hay’ati bu dalillarga qanday ma’no berishidir. Biroq apellyatsiya tartibi haqidagi umumiy ma’lumot bu ishda hujjat topshirishning aniq muddatlari yoki tomonlarning protsessual holatini ko‘rsatmaydi.
Dalillarga oid qo‘llanmada ta’kidlangan yana bir farq — dalilning maqbulligi va isbot kuchi o‘rtasidagi tafovutdir. Dalilning maqbulligi uni sudda dalil sifatida ishlatish mumkinligini, isbot kuchi esa u da’vo qilingan holatni qay darajada tasdiqlashini anglatadi. CCTV tasvirlari sudda taqdim etilgani ularning mazmuni qanday talqin qilinishi ham hal bo‘lganini anglatmaydi. Shuningdek, ushbu xabar asosida tasvirlarni olish sharoitlari yoki ularning maqbulligi yuzasidan tortishuv bo‘lgan-bo‘lmaganini aniqlab bo‘lmaydi.
Apellyatsiya hukmidan keyin ish yuqori instansiyaga o‘tsa ham, ko‘rib chiqilishi mumkin bo‘lgan masalalar cheklangan. Huquqiy qo‘llanmada apellyatsiya bosqichida ilgari surilmagan masalalarni yuqori instansiyada yangidan ko‘tarish qiyinligi tushuntirilgan. Biroq bu ishda keyinchalik qanday jarayonlar bo‘lishi yoki apellyatsiya hukmiga kim va qanday asosda e’tiroz bildirishi hozir mavjud ma’lumotlardan aniqlanmaydi.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- Apellyatsiya sudi majlisida himoyachilar harbiy holat joriy etilgan kuni Prezident devonidagi ish xonasi va katta qabul xonasida olingan CCTV tasvirlarini taqdim etdi.
- Himoyachilar katta qabul xonasini tekshirish tasvirlari va Davlat kengashi a’zolarini chaqirish vaqtiga asoslanib, Davlat kengashi majlisi oldindan rejalashtirilganini da’vo qildi.
- Sobiq prezident Yun harbiy holatning soat 22:00 da e’lon qilinishi va xavfsiz qarorgohdagi uchrashuv xalqga yetadigan zararni kamaytirish hamda tartibni saqlash uchun bo‘lganini tushuntirdi.
- Harbiy holatga ko‘maklashish hujjati yuzasidan himoyachilar oldindan rejalashtirilganini va sobiq prezident uning aniq mazmunidan xabardor bo‘lganini rad etuvchi mazmunda da’vo qildi.
- Sobiq qo‘mondon Yeo In-hyeong va yana ikki harbiy qo‘mondon birinchi instansiyada tegishlicha 18, 15 va 10 yilga ozodlikdan mahrum etildi.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Apellyatsiya sudlov hay’ati CCTV tasvirlari va himoyachilarning izohlariga qanday baho berishi.
- Davlat kengashi majlisini chaqirish holatlari va harbiy holat maqsadiga doir tomonlarning da’volari sudlov hay’atida qaysi dalillar bilan tasdiqlanishi.
- Sobiq prezident Yun va boshqalarga qo‘yilgan isyon rahbarligi ayblovi bo‘yicha apellyatsiya sudining yakuniy hukmi qachon chiqarilishi.
O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak
- Keyingi sud majlislari haqidagi xabarlarda himoyachilarning da’volarini sudlov hay’atining qarashlaridan farqlab kuzating. Tasvirlar e’lon qilingani yoki sudda taqdim etilganining o‘zini hukm xulosasi deb qabul qilmaslik muhim.
- Davlat kengashi a’zolari chaqirilgan vaqt va sobiq bosh vazir Han yetib kelgan vaqt — himoyachilar bergan izohlardir. Keyingi xabarlarda boshqa dalillar yoki qarshi da’volar paydo bo‘lish-bo‘lmasligini kuzatish mumkin.
- Apellyatsiya tartibi va dalillarga baho berish haqidagi umumiy ma’lumot muayyan ish bo‘yicha huquqiy maslahat o‘rnini bosa olmaydi. Muayyan ishning muddati yoki tartib-qoidalarini bilish zarur bo‘lsa, ish bo‘yicha rasmiy xabarnomalar va mas’ul huquqshunos ko‘rsatmalarini tekshirish lozim.
