Oliy sud raisi Cho Hi-de 2026-yil 6-oktabr kuni Milliy majlis (국회) Qonunchilik va sud-huquq qo‘mitasining (법제사법위원회) Oliy sud va boshqa idoralar faoliyatiga doir parlament tekshiruvida (국정감사) qatnashdi. Koreya Demokratik partiyasi (더불어민주당) deputati Li Song-yun Oliy sudning xizmat xarajatlari uchun ajratilgan mablag‘ hisobidan 2022-yil yanvaridan 2025-yil avgustigacha 108 million vonlik vino sotib olinganini aytib, barcha vino ichib tugatilganmi va nima sababdan xarid qilinganini so‘radi. Oliy sud raisi Cho alkogol ichmasligini va uch hokimiyat tarmog‘i rahbarlari ichimlikni o‘zlari sotib olmasligini aytdi.

Oliy sud raisi xizmat xarajatlari kartasi bilan o‘zi hisob-kitob qilmasligi va hujjatlarni rasmiylashtirmasligini, bu holat haqida endigina xabar topganini aytdi hamda bundan keyin shunday holat takrorlanmasligi uchun vaziyatni tuzatishini bildirdi.

Fon va kontekst

Xizmat xarajatlari — muassasa faoliyatini amalga oshirish uchun sarflanadigan mablag‘. Bu safargi bahsning mohiyati faqat vino sotib olingani haqidagi da’voda emas, balki budjet mablag‘lari qanday maqsad va tartibda sarflangani, xarajatlarni kim tekshirgan va nazorat qilganida hamdir. Xizmat xarajatlari davlat muassasasi budjetidan qoplanishi sababli, xarajatlar va mas’uliyat kimga tegishli ekanini jamoatchilik tekshira olishi kerak. Shu jihat e’tiborni tortmoqda.

Deputat Li Song-yunning aytishicha, Oliy sud raisi asosan Oliy sud va Hannam-dongdagi rasmiy qarorgoh yaqinidagi joylarda ovqatlangan. U 75 ming vonlik sushi omakase, 65 ming vonlik koreys taomlari restorani va 180 ming vonlik mehmonxona restoranini tilga oldi. Oliy sud raisi odamlarni ruhlantirish uchun borganini, ammo budjet mablag‘larining ajratilishi va sarflanishi yoki mazkur ovqatlanish xarajatlaridan bexabarligini aytdi. Qimmat ovqatlanish haqida gapirar ekan, xodimlar tez-tez yig‘ilishni istamasligini, shu bois ular ba’zan uchrashib, shu paytgacha tatib ko‘rmagan taomlarni yegisi kelishini tushuntirdi va xalqdan uzr so‘radi.

Bu yerda deputat keltirgan xarid miqdori bilan xarajatlarning amaldagi tafsilotlarini farqlash kerak. Ochiq xabarlarda vino xaridi summasi va ovqatlanish narxlari yuzasidan berilgan savol-javoblar yoritilgan, biroq vino qaysi tadbirda ishlatilgani, kimga berilgani yoki tegishli xarajatlar belgilangan mezonlarga mos bo‘lgan-bo‘lmagani ochiqlanmagan. Shuning uchun faqat tilga olingan miqdorga asoslanib, mablag‘lar noo‘rin sarflangan degan xulosaga kelib bo‘lmaydi. Ayni paytda, xarajatlardan bexabar bo‘lgani haqidagi javob ham nazorat mas’uliyati borasidagi savollarni bartaraf etmaydi.

Bu xabar nimani anglatadi

Birinchidan, xarajatlar uchun mas’uliyatni faqat kartani bevosita ishlatgan-ishlatmagani bilan belgilab bo‘lmasligi mumkin. Mas’uliyat chegarasini aniqlash uchun mablag‘ni sarflaydigan xodim va yakuniy tasdiqlash hamda nazorat uchun javobgar shaxs kimligi, shuningdek, xarajat maqsadi va tasdiqlovchi hujjatlar qanday tekshirilgani ham ma’lum bo‘lishi kerak. Oliy sud raisi budjet mablag‘lari ajratilishi va sarflanishidan bexabarligini aytdi, biroq e’lon qilingan ma’lumotlardan vino xaridining aniq tasdiqlash va hisob-kitob yo‘lini bilib bo‘lmaydi.

Ikkinchidan, “vaziyatni tuzataman” degan gap amalda o‘zgarishga olib keladimi, buni ham kuzatish kerak. Oliy sud raisi bunday holat boshqa takrorlanmasligi uchun choralar ko‘rishini aytdi, ammo aynan qaysi tartibni o‘zgartirishi va bu qachon joriy etilishi haqida ma’lumot bermadi. Va’da bajarilgan-bajarilmaganini baholash uchun xarid maqsadi, qabul qilgan yoki foydalangan shaxslar haqidagi ma’lumotlar, xarajatlarni tasdiqlash va tekshirish jarayonlari aniq oshkor etilishi kerak.

Masalan, fuqaro muayyan vino xaridi rasmiy tadbirda ishlatilganmi, deb tekshirmoqchi bo‘lsa, faqat xarid qaydlarini emas, balki tadbir maqsadi, mahsulotni olgan yoki ishlatgan shaxslar haqidagi ma’lumotlar, to‘lov va hisob-kitob hujjatlarini ham ko‘rishi zarur. Bu tekshirish usulini tushuntiruvchi faraziy misol bo‘lib, tegishli hujjatlar amalda e’lon qilingani yoki vino qayerda ishlatilgani aniqlangani anglatmaydi.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Vino xaridi va ovqatlanish xarajatlari haqidagi savollarga doir xabarlarda Oliy sud raisi xizmat xarajatlari sarflanishidan bexabarligini aytgani qayd etildi. Oliy sud sudyalariga rag‘batlantirish puli berilishi haqidagi alohida masalada esa javoblar turlicha bo‘ldi. Oliy sud raisi Davlat taftish va audit xizmati (감사원) o‘tkazgan muntazam tekshiruvda aniqlangan — Sud boshqaruvi idorasi (법원행정처) Oliy sud sudyalariga uch yildan sal ko‘proq vaqt davomida oyiga o‘rtacha 2 million von miqdorida rag‘batlantirish pulini naqd bergani haqidagi masalada o‘zi bunga aralashmasligini aytdi. Biroq boshqa xabarga ko‘ra, Sud boshqaruvi idorasi rahbari No Gyon-pil keyinroq javobini tuzatib, rag‘batlantirish pulini berish haqidagi yakuniy qarorni Oliy sud raisi qabul qilishini aytdi.

Bu rag‘batlantirish puli vino xaridi yoki ovqatlanish xarajatlaridan alohida masala. Rag‘batlantirish puli haqidagi javoblar turlicha bo‘lganini vino xarajatlari uchun mas’uliyat aniqlangandek talqin qilmaslik kerak. Biroq bu holat davlat muassasalaridagi xarajatlarda amaliy ijro bilan yakuniy qaror o‘rtasidagi munosabatni aniq belgilash zarurligini ko‘rsatadi.

Parlament tekshiruvi vaqtida Oliy sud raisining majlisni tark etishi masalasida ham hukmron va muxolif partiyalar o‘rtasida tortishuv bo‘ldi. Xalq kuchi partiyasi (국민의힘) deputatlari Oliy sud raisining kirish so‘zidan keyin uning majlisni tark etishini talab qildi, ammo Qonunchilik va sud-huquq qo‘mitasi raisi So Yong-gyo bunga rozi bo‘lmadi. Rais deputatlar Kim Tae-gyu va Pak Hyong-suning so‘zga chiqish huquqini to‘xtatdi. Bu voqea xarajatlar tafsilotlariga oid faktlardan alohida ravishda, parlament sud hokimiyatidan mas’uliyatni qanday so‘rashi va javoblarni qanday olishi borasidagi ziddiyat ham kechganini ko‘rsatadi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Oliy sud raisi Cho Hi-de 2026-yil 6-oktabr kuni Milliy majlis Qonunchilik va sud-huquq qo‘mitasining parlament tekshiruvida qatnashdi.
  • Deputat Li Song-yun 2022-yil yanvaridan 2025-yil avgustigacha xizmat xarajatlari uchun ajratilgan mablag‘ hisobidan 108 million vonlik vino sotib olinganini aytdi.
  • Oliy sud raisi alkogol ichmasligini, budjet mablag‘larining ajratilishi va sarflanishi hamda ovqatlanish xarajatlaridan bexabarligini aytib, vaziyatni tuzatishini bildirdi.
  • Deputat Li Song-yun ovqatlanish joylari va narxlarini tilga oldi. Oliy sud raisi bu uchrashuvlar xodimlarni ruhlantirish maqsadida bo‘lganini tushuntirib, xalqdan uzr so‘radi.
  • Davlat taftish va audit xizmatining muntazam tekshiruvi natijalariga aloqador ravishda Oliy sud sudyalariga rag‘batlantirish pulini naqd berish masalasi tilga olindi. Oliy sud raisining bu ishga aloqadorligi borasidagi javoblar xabarlarda turlicha berildi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Xarid qilingan vino amalda qayerda ishlatilgan va uni kim olgan?
  • Vino xaridi va ovqatlanish xarajatlarining batafsil tafsilotlari qanday, xizmat xarajatlarini sarflash mezonlariga rioya qilinganmi?
  • Oliy sud raisi va’da qilgan tuzatish choralari aniq nimalardan iborat va qachon joriy etiladi?
  • Rag‘batlantirish pulini amalda berish va u bo‘yicha yakuniy qaror qabul qilish qanday tartibda amalga oshirilgan?

O‘quvchi nimalarni tekshirishi mumkin

  • Keyinroq e’lon qilinadigan hujjatlarda har bir xaridning sanasi, summasi va maqsadi, mahsulotni olgan yoki ishlatgan shaxslar haqidagi ma’lumotlar hamda hisob-kitobni tasdiqlovchi hujjatlar beriladimi — shuni kuzatish mumkin.
  • Oliy sud raisining vaziyatni tuzatish haqidagi va’dasi aniq tartib o‘zgarishlari yoki tekshiruv usullariga aylanganmi va ularni joriy etish muddati ma’lum qilinganmi — buni ko‘rib chiqish kerak.
  • Rag‘batlantirish puli vino xarajatlaridan alohida masala. Shu bois xarajatlar bo‘yicha qaror vakolati bilan ijro mas’uliyatini farqlash uchun audit natijalari va Sud boshqaruvi idorasining tuzatilgan javobini alohida-alohida tekshirish lozim.

Manbalar