Yangi Zelandiya umumiy sayloviga bir oy qolganda, jamoatchilik fikri so‘rovlari turlicha natijalarni ko‘rsatdi. 24-sentabrdan 1-oktabrgacha ovoz berish huquqiga ega 1,000 nafar saylovchi ishtirokida RNZ buyurtmasi bilan o‘tkazilgan Reid Research so‘rovida Leyboristlar partiyasi, Yashillar partiyasi va Te Pāti Māori qo‘llab-quvvatlashining jami Milliy partiya, New Zealand First va ACT ko‘rsatkichidan 2.1 foiz band yuqori bo‘ldi. Biroq 1-oktabrdan 5-oktabrgacha 1,001 kishi ishtirokida TVNZ 1News buyurtmasi bilan o‘tkazilgan Verian so‘rovida Milliy partiya Leyboristlar partiyasidan 1 foiz band oldinda bo‘ldi. Har ikki so‘rovda Opportunity parlamentga kirish mezonidan oshgani aniqlandi.

Fon va kontekst

Reid Research so‘rovida Leyboristlar partiyasini qo‘llab-quvvatlash 30.8% bo‘lib, avgust o‘rtalaridagi so‘rovga nisbatan 1.8 foiz bandga kamaydi; Milliy partiyaniki esa 25.9% bo‘lib, 3.2 foiz bandga pasaydi. Aksincha, Yashillar partiyasining ko‘rsatkichi 14.8% ga yetib, 4.6 foiz bandga oshdi. New Zealand First 10.6% bilan 1.3 foiz bandga tushdi, ACT esa 9.0% bilan 1.3 foiz bandga ko‘tarildi.

Opportunity 5.5% bilan 0.2 foiz bandga oshdi, Te Pāti Māori esa 2.0% bilan 1.0 foiz bandga pasaydi. Reid Research so‘rovida chap partiyalar o‘ng qanot partiyalaridan oldinga chiqishi — avvalgi so‘rovda o‘ng qanot 3.3 foiz band bilan ustun kelganidan beri birinchi marta yuz berdi. Maqolaga ko‘ra, chap partiyalar iyun o‘rtalaridagi Verian so‘rovidan buyon ilk bor oldinga chiqqan.

Verian so‘rovida Milliy partiya 29%, Leyboristlar partiyasi 28% natija qayd etdi. Yashillar partiyasi 16%, New Zealand First 10%, ACT 9%, Opportunity 7%, Te Pāti Māori esa 0.6% oldi. Avvalgi Verian so‘rovi bilan solishtirganda, Milliy partiya 1 foiz bandga, New Zealand First va Opportunity esa har biri 1 foiz bandga ko‘tarildi; ACT 2 foiz bandga pasaydi. Leyboristlar va Yashillar partiyalarining ko‘rsatkichlari o‘zgarmadi.

Natijalarni talqin qilishda so‘rovlar o‘tkazilgan davrlar turlicha ekanini ham hisobga olish lozim. 31-avgustdan 27-sentabrgacha o‘tkazilgan Roy Morgan so‘rovida o‘ng qanot lageri chap qanotdan 10.5 foiz band oldinda bo‘ldi. Biroq so‘rov davrining katta qismi so‘nggi Verian va Reid Research so‘rovlaridan oldin o‘tgan. Shu sababli turli so‘rovlarning raqamlarini bir vaqtning o‘zidagi siyosiy manzara sifatida to‘g‘ridan-to‘g‘ri solishtirish qiyin.

Bu xabar nimani anglatadi

Opportunity hech bir lagerga qo‘shilmagan partiya bo‘lib, maqolaga ko‘ra, partiya ovozlarining 5% lik chegarasidan biroz oshdi. Agar so‘rov natijalari saylov kuni ham saqlanib qolsa, Opportunity chap va o‘ng qanot lagerlari o‘rtasida kuchlar muvozanatini belgilashi mumkin degan tahlil shundan kelib chiqadi. Biroq bu — so‘rovlar amaldagi ovozlar va o‘rinlarga aylanadi degan farazga asoslangan ehtimol, saylovdan keyin koalitsiyaga kirish hal bo‘lganini anglatmaydi.

Koalitsiya — bir necha partiyaning birgalikda hukumat tuzish usuli. Opportunity qo‘llab-quvvatlashi belgilangan chegaradan oshgan sharoitda, har ikki lagerdan biri parlamentdagi o‘rinlarni qo‘lga kiritish uchun bu partiyaning tanlovini muhim deb bilishi mumkin. Masalan, saylov natijasida biror lagerning o‘zi hukumat tuzishi qiyin bo‘lsa, Opportunity bilan hamkorlik qilish yoki qilmaslik hukumat tuzish bo‘yicha muzokaralarga ta’sir qilishi mumkin. Haqiqiy natija va hamkorlik qilinadigan tomon hozircha noma’lum.

So‘rovda partiya rahbarlariga berilgan baholar ham keltirildi. Bosh vazir va Milliy partiya rahbari Christopher Luxonning sof ma’qullash ko‘rsatkichi (ijobiy baholar ulushidan salbiy baholar ulushini ayirish orqali hisoblangan qiymat) –23.7 bo‘ldi. Respondentlarning 53.3 foizi uning faoliyatiga salbiy, 29.6 foizi esa ijobiy baho berdi. Leyboristlar partiyasi rahbari Chris Hipkinsning sof ma’qullash ko‘rsatkichi –3.6 bo‘lib, salbiy baholar 38.7%, ijobiy baholar esa 35.1% ni tashkil etdi.

Opportunity bo‘yicha bahslar siyosat va koalitsiya tuzish ehtimoli o‘zaro bog‘liqligini ko‘rsatadi. Luxon yer solig‘i siyosatini sabab qilib, bu partiya bilan hamkorlik qilmasligini bildirdi. Verian so‘rovida Milliy partiya bu pozitsiyasini qayta ko‘rib chiqishi kerak, deganlar 40%, qayta ko‘rib chiqmasligi kerak, deganlar esa 33% bo‘ldi. Bu so‘rov qatnashchilarining fikri, Milliy partiya pozitsiyasi o‘zgarganini anglatmaydi.

Te Pāti Māori saylov okruglarida o‘rin olishi ehtimoli ham lagerlar bo‘yicha o‘rinlarni hisoblashni murakkablashtirishi mumkin. Maqolaga ko‘ra, bu partiya partiya ovozlarining taxminan 1 foizini olib, 7 ta maori saylov okrugining 5 tasida g‘alaba qozonsa, 4 ta qo‘shimcha o‘rin paydo bo‘lishi mumkin. Bunday holatda parlamentdagi o‘rinlar soni nominal 120 tadan 124 taga ko‘payadi, Te Pāti Māori esa 5 o‘ringa ega bo‘lib, chap qanot lageriga yordam berishi mumkin. Bu ham muayyan saylov natijasi faraz qilingan ssenariydir.

Xabarlar o‘rtasidagi farqlar

So‘nggi ikki so‘rov partiyalarning qo‘llab-quvvatlanish darajasi va lagerlar o‘rtasidagi tendensiyalar borasida farq ko‘rsatdi. Reid Research so‘rovida chap partiyalarning jami ko‘rsatkichi o‘ng qanot partiyalarinikidan 2.1 foiz band yuqori bo‘ldi, Verian so‘rovida esa Milliy partiya Leyboristlar partiyasidan 1 foiz band oldinda bo‘ldi. Opportunity qo‘llab-quvvatlashi ham Reid Research so‘rovida 5.5%, Verian so‘rovida esa 7% bo‘ldi.

So‘rov natijalari farq qilgani uchungina ulardan birini noto‘g‘ri deb aytib bo‘lmaydi. So‘rovlar turli davrlarda va turli namunalar asosida o‘tkazilgan, taqdim etilgan materialda esa har bir so‘rovning xatolik chegarasi ko‘rsatilmagan. Roy Morgan so‘rovida o‘ng qanotning ustunligi 10.5 foiz band deb hisoblangan, biroq bu so‘rov davrining katta qismi so‘nggi ikki so‘rovdan oldin bo‘lganini ham e’tiborga olish kerak.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Reid Research so‘rovida chap partiyalarning jami qo‘llab-quvvatlashi o‘ng qanot partiyalarinikidan 2.1 foiz band yuqori bo‘ldi.
  • Verian so‘rovida Milliy partiya 29%, Leyboristlar partiyasi 28% natija qayd etdi, Opportunity esa 7% oldi.
  • Har ikki so‘rovda Opportunity parlamentga kirish uchun belgilangan 5% lik chegaradan oshdi.
  • Luxon yer solig‘i siyosatini sabab qilib, Opportunity bilan hamkorlik qilmasligini bildirdi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • 7-noyabrdagi umumiy saylovda har bir partiya amalda qancha ovoz va parlament o‘rinlarini olishi hozircha noma’lum.
  • Saylovdan keyin Opportunity qaysi lager bilan koalitsiya tuzishi yoki hamkorlik qilishi hali hal etilmagan.
  • Maqolada keltirilgan jamoatchilik fikri so‘rovlarining xatolik chegaralari materialda ko‘rsatilmagan.

O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak

  • Keyingi e’lon qilinadigan so‘rovlarni ko‘rganda, so‘rov tashkiloti va o‘tkazilgan davrni birgalikda tekshirish, turli vaqtlardagi natijalarni bevosita solishtirishda ehtiyot bo‘lish kerak.
  • Opportunity bilan hamkorlik qilish yoki qilmaslikni hozirgi qo‘llab-quvvatlash darajasigagina qarab aniqlab bo‘lmaydi. Saylovdan keyin tomonlarning rasmiy pozitsiyalari va hukumat tuzish bo‘yicha muzokaralarini kuzatish kerak.
  • Te Pāti Māori saylov okruglarida qo‘lga kiritadigan o‘rinlar soniga qarab parlamentdagi kuchlar nisbati o‘zgarishi mumkin. Shu sababli umumiy saylovdan keyin partiyalarning jami ovozlaridan tashqari, saylov okruglari natijalari va yakuniy o‘rinlar sonini ham ko‘rib chiqish lozim.

Manbalar