21-sentabr kuni G‘arbiy frontdagi qurolsizlantirilgan hududda mina portladi. Mudofaa vazirligi 28-sentabrdagi brifingda bu Shimoliy Koreya harbiylarining minasi bo‘lish ehtimoli juda yuqori ekanini ma’lum qildi. Biroq mina qachon ko‘milgani va o‘sha paytda Janubiy Koreya harbiylari qanday choralar ko‘rgani oshkor qilingan ma’lumotlar asosida aniqlanmadi.
Sharqiy frontdagi qismning vaziyat xonasida xizmat qiluvchi A ismli ofitser Shimoliy Koreya harbiylari mina qutilari deb taxmin qilingan qutilarni ko‘tarib, harbiy demarkatsiya chizig‘idan janubga o‘tib, 10 soatdan ortiq ishlagach, shimolga qaytishini aytdi. Agar bu guvohlik to‘g‘ri bo‘lsa, bu hodisani faqat alohida portlash sabablarini aniqlash doirasida emas, balki chegara hududida chiziqni takroran kesib o‘tishlar va kuzatuv-javob choralari muammolari nuqtayi nazaridan ham ko‘rib chiqish kerak. Biroq A ning joylardagi guvohligi va rasmiy hisob-kitoblar qamrovi hamda asoslari bilan farq qiladi, shuning uchun ularni bir xil mazmundagi raqamlar sifatida to‘g‘ridan-to‘g‘ri solishtirib bo‘lmaydi.
Fon va kontekst
A ning aytishicha, Shimoliy Koreya harbiylari odatda ertalab soat 6:00 dan 6:30 gacha janubga o‘tib ishlaydi va kechqurun soat 19:00 dan 21:00 gacha shimolga qaytadi. Uning ta’kidlashicha, Mudofaa vazirligi o‘tgan yili harbiy demarkatsiya chizig‘ini buzib o‘tish holatlari taxminan 17 marta bo‘lganini e’lon qilgan, ammo barcha korpuslardagi oshkor etilmagan holatlarni qo‘shganda ular 200 martadan oshadi. Biroq xabarda bu 200 dan ortiq holat qanday mezon asosida hisoblangani, qaysi davr va hududlarni qamrab olishi aniqlashtirilmagan.
A qoidalarga ko‘ra, Shimoliy Koreya harbiylari provokatsiya qilgan yoki chegarani buzib o‘tgan hollarda ogohlantiruvchi ovozli xabar berish va ogohlantiruvchi o‘q uzish kerakligini tushuntirdi. Biroq uning izohiga ko‘ra, ogohlantiruvchi o‘qdan ko‘zlangan asosiy maqsad — o‘q ovozini eshittirish; o‘qlar yerga yoki osmonga qaratiladi. Uning guvohlik berishicha, qism chegarani kesib o‘tish holatini aniqlagan kuni 50 martadan ortiq ogohlantiruvchi xabar bergan bo‘lsa-da, Shimoliy Koreya harbiylari ishni tugatib, qaytib ketgan. Bu — joylardagi guvohlik, barcha qismlarning javob choralari qanday bo‘lgani yoki ayni hodisa paytida qanday choralar ko‘rilganini tasdiqlovchi rasmiy izoh emas.
Harbiylar bu safar mina ko‘milgan paytda qanday javob choralari ko‘rilgani haqidagi savolga amaliy harbiy choralar masalasi bo‘lgani uchun javob berish imkoniyati cheklanganini bildirdi. Hodisadan keyin joyida tekshiruv 6 kun o‘tib, 27-kuni boshlandi. Tekshiruvning qachon boshlanganini va harbiylarning javob choralarini alohida-alohida aniqlash kerak; tekshiruv jadvalining o‘zi o‘sha paytda amaliy choralar ko‘rilgan-ko‘rilmaganini yoki ularning to‘g‘ri bo‘lganini qat’iy belgilash uchun asos bo‘la olmaydi.
Maqolada yozilishicha, 2015-yildagi DMZda yog‘och quti ichiga joylangan mina hodisasi paytida Janubiy Koreya harbiylari Shimoliy Koreya harbiylarining harbiy demarkatsiya chizig‘ini kesib o‘tganini va mina qo‘yilgan vaqtni payqamagan. Keyinchalik o‘sha paytdagi prezident qarorgohi Milliy xavfsizlik idorasi (청와대 국가안보실) rahbari Kim Gvan-jin Shimoliy Koreyaga qarshi karnay orqali eshittirishlarni qayta boshlagan. Shimoliy Koreya harbiylari o‘q uzgach, Janubiy Koreya harbiylari K-9 o‘ziyurar gaubitsalaridan 29 ta o‘q bilan javob qaytargan, shundan so‘ng Shimoliy Koreya mas’uliyatni tan olib, uzr so‘ragan, deb bayon etilgan. O‘tmishdagi hodisaga javob berish jarayoni bugungi vaziyatni solishtirish uchun kontekst bo‘lishi mumkin, ammo o‘sha paytdagi va hozirgi joylardagi sharoit yoki operativ qarorlar bir xil bo‘lganiga asos keltirilmagan.
Bu xabar nimani anglatadi
Chegara hududidagi xavfsizlik vaziyatiga baho berishda chegarani kesib o‘tishlar sonidan tashqari, qanday harakatlar bo‘lgani, harbiylar ularni qachon aniqlagani va qanday javob qaytargani ham muhim. Rasmiy e’londagi taxminan 17 ta holat va A aytgan 200 dan ortiq holat turli qamrovga ega bo‘lishi mumkin. Shu sababli faqat raqamlarga qarab, ulardan birortasi butun vaziyatni ifodalaydi, degan xulosaga kelish qiyin. Hisoblash mezonlari va asoslari oshkor qilinmasa, fuqarolar takrorlanish darajasi yoki xavf ko‘lamiga ham baho bera olmaydi.
Xabarda Shimoliy Koreya harbiylarining chegarani kesib o‘tish maqsadiga doir turli talqinlar ham bor. A ning aytishicha, ichki tahlillarda chegara mudofaasini mustahkamlash, Janubiy Koreyaning shimolga yurishining oldini olish hamda Shimoliy Koreya harbiylari va aholisining qochib o‘tishiga yo‘l qo‘ymaslik kabi sabablar ko‘rib chiqiladi. Koreya yarimorolini rivojlantirish jamg‘armasi Shimoliy Koreyaning yadroviy quroliga qarshi kurash tadqiqot guruhi (한반도선진화재단 북핵대응연구회) rahbari Pak Hvi-rak esa mina qo‘yish ketma-ket provokatsiyalar va hujum niyati bilan bog‘liqligini ta’kidladi. Bu izohlarni tegishli tahlil va da’volar sifatida farqlash lozim; ularni minani qo‘yishdan ko‘zlangan tasdiqlangan maqsad yoki buyruq sifatida qat’iy talqin qilib bo‘lmaydi.
Hodisadan keyin, 30-sentabr kuni Shimoliy Koreya Mehnat partiyasi (노동당) Umumiy ishlar bo‘limi mudiri Kim Yo-jong bayonot berib, Janubiy Koreya armiyasining 3-korpusi tarkibidagi 21-piyoda diviziyasi joylashgan hududda, qurolsizlantirilgan hudud tomonda taktik qarshi zarba vositalarini kuchaytirishga qaror qilganini ma’lum qildi. Shu kuni Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi (합동참모본부) Operatsiyalar boshqarmasi rahbari Kang Xyon-u Shimoliy Koreyaning mina hujumi Sulh bitimini (정전협정) buzishini aytib, Shimoliy Koreya tomonidan uzr so‘ralishi va mas’uliyatli choralar ko‘rilishini talab qildi. Ikki tomonning bayonotlari e’lon qilingan ekan, chegara hududidagi keskinlik qanday boshqarilayotgani ham keyinchalik aniqlashtirilishi kerak bo‘lgan masaladir.
Masalan, chegara hududida xizmat qilayotgan harbiy xizmatchi yoki uning oila a’zosi xavfsizlik vaziyatiga baho berayotganda, chegarani kesib o‘tishlar soniga oid bitta raqamga tayanish o‘rniga, harbiylarning rasmiy tekshiruv natijalari bilan joylardagi guvohlikni alohida ko‘rib chiqishi mumkin. Ayniqsa, bu hodisada mina qachon ko‘milgani va o‘sha paytdagi amaliy choralar ma’lum bo‘lmaguncha, sabab yoki javob choralarining to‘g‘riligini qat’iy aytish qiyin.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- 21-sentabr kuni G‘arbiy frontdagi qurolsizlantirilgan hududda mina portladi va Mudofaa vazirligi 28-sentabr kuni bu Shimoliy Koreya harbiylarining minasi bo‘lish ehtimoli juda yuqori ekanini ma’lum qildi.
- A ismli ofitser Shimoliy Koreya harbiylari harbiy demarkatsiya chizig‘ini tez-tez kesib o‘tishi, uzoq vaqt ishlashi va ogohlantiruvchi xabarlarga qaramay ishni tugatgan holat bo‘lgani haqida guvohlik berdi.
- Mudofaa vazirligi o‘tgan yili harbiy demarkatsiya chizig‘ini buzib o‘tish holatlari taxminan 17 marta bo‘lganini e’lon qilgan, A esa barcha korpuslardagi oshkor etilmagan holatlarni qo‘shganda ular 200 martadan oshishini ta’kidlagan.
- Joyida tekshiruv hodisadan 6 kun o‘tib, 27-kuni boshlandi; harbiylar o‘sha paytdagi javob choralari haqidagi savolga amaliy harbiy choralar masalasi ekanini aytib, javob berish imkoniyati cheklanganini bildirdi.
- 30-sentabr kuni Shimoliy Koreya taktik qarshi zarba vositalarini kuchaytirish rejasini ma’lum qildi, Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi Operatsiyalar boshqarmasi rahbari esa uzr so‘rash va mas’uliyatli choralar ko‘rishni talab qildi.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Portlagan mina qachon ko‘milgani aniqlanmagan. Mudofaa vaziri Kang Sin-chol 29-sentabr kuni Milliy assambleyaning Mudofaa qo‘mitasida bu 1969-yildan beri mavjud bo‘lgan minami yoki 2025-yil sentabrida o‘rnatilgan minami, aniqlab ko‘rish kerakligi mazmunida gapirdi.
- A tilga olgan harbiy demarkatsiya chizig‘ini buzib o‘tish bilan bog‘liq 200 dan ortiq holatning aniq hisob-kitob asoslari va qamrovi oshkor qilingan ma’lumotlarda ko‘rsatilmagan.
- Shimoliy Koreya harbiylari mina qo‘ygan paytda Janubiy Koreya harbiylari qanday amaliy choralar ko‘rgani ham oshkor qilinmagan.
O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak
- Keyingi tekshiruvlarda minaning turi va qachon ko‘milgani bo‘yicha xulosa beriladimi-yo‘qmi, kuzatib borish kerak.
- Harbiy demarkatsiya chizig‘ini buzib o‘tishlar soni bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot e’lon qilinsa, hisoblash davri va hududi, shuningdek, qaysi holatlar hisobga kiritilgani mezonlari ham keltirilgan-keltirilmaganiga e’tibor berish mumkin.
- O‘sha paytdagi amaliy choralar oshkor qilinsa, ogohlantiruvchi xabar berilgan-berilmagani va ogohlantiruvchi o‘q uzilgan-uzilmaganini, shuningdek, choralar nega cheklanganini alohida ko‘rib chiqish ma’qul.
