Tuyên bố về tên lửa đổi hướng và công nghệ AI

Triều Tiên tuyên bố một tên lửa đạn đạo được phóng vào sáng 3/10 có khả năng thay đổi đường bay, đồng thời cho rằng Hàn Quốc và Nhật Bản không thể theo dõi đầy đủ hành trình của nó. Kim Yo-jong, quan chức cấp cao của Đảng Lao động Triều Tiên, nói rằng tên lửa có thể sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI, công nghệ giúp máy tính xử lý thông tin và đưa ra lựa chọn) để hỗ trợ khả năng bay linh hoạt.

Bà gọi đây là cuộc huấn luyện phóng vũ khí chiến lược và cho biết Kim Jong-un trực tiếp theo dõi sự kiện. Tuy nhiên, những thông tin về hiệu năng của tên lửa và khả năng AI được nêu trong tuyên bố của Triều Tiên, chưa được xác nhận độc lập.

Kim Yo-jong nói rằng nếu tên lửa có thể đổi quỹ đạo ở độ cao thấp, thì đối phương “gần như không có cách nào tránh được đòn đánh”. Đây là tuyên bố của phía Triều Tiên, không phải kết luận đã được kiểm chứng.

Seoul và Tokyo đưa ra các ước tính khác nhau

Theo thông tin được công bố từ Hàn Quốc, Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân phát hiện một tên lửa đạn đạo được phóng từ khu vực Wonsan vào khoảng 6 giờ 30 sáng. Tên lửa được cho là đã bay hơn 700 km trên biển phía Đông; các cơ quan tình báo Hàn Quốc và Mỹ đang phân tích thêm dữ liệu để xác định chính xác đặc điểm của vụ phóng.

Nhật Bản ước tính tên lửa bay khoảng 680 km. Kim Yo-jong viện dẫn sự khác biệt giữa các con số này để chỉ trích năng lực phát hiện của hai nước, nhưng riêng độ chênh lệch không đủ để chứng minh rằng tên lửa đã thoát khỏi hệ thống theo dõi.

  • Hàn Quốc: ước tính quãng đường bay hơn 700 km.
  • Nhật Bản: ước tính khoảng 680 km.
  • Triều Tiên: không công bố tầm bay thực tế hoặc tên gọi cụ thể của loại tên lửa.

“Bay theo dạng sóng” có nghĩa là gì?

Theo lời Kim Yo-jong, tên lửa có thể bay theo quỹ đạo “dạng sóng”: sau khi hạ xuống, nó lại tăng độ cao hoặc đổi hướng. Quỹ đạo là đường đi của vật thể trong không gian; có thể hình dung như đường một quả bóng bay, nhưng tên lửa có động cơ và tốc độ lớn hơn nhiều, nên việc dự đoán điểm đến phức tạp hơn.

Một tên lửa đạn đạo thông thường thường đi lên cao rồi lao xuống theo một đường bay có thể tính toán tương đối dựa trên tốc độ và vị trí quan sát. Nếu phương tiện bay có thể đổi hướng trong hành trình, các hệ thống theo dõi sẽ phải liên tục cập nhật dự đoán thay vì chỉ ngoại suy từ một đoạn đường đã nhìn thấy. Điều đó có thể làm quá trình cảnh báo khó khăn hơn, nhưng không đồng nghĩa mọi hệ thống phát hiện đều mất dấu hoàn toàn.

Triều Tiên nói rằng trong các lần sử dụng kiểu quỹ đạo này, phía đối phương đã mất mục tiêu sau “điểm bật” đầu tiên. Bình Nhưỡng không đưa ra dữ liệu đo đạc cụ thể để chứng minh nhận định đó, và cũng không công bố quãng đường thực tế của lần phóng ngày 3/10.

AI trong tên lửa: tuyên bố chưa phải bằng chứng

Kim Yo-jong nhắc lại những tuyên bố trước đây của Triều Tiên về tên lửa bay thấp, có thể thay đổi đường bay và được trang bị AI. Bà cũng nói cơ quan quản lý tên lửa đã báo cáo với Kim Jong-un về công nghệ có thể thiết lập ít nhất bốn kiểu quỹ đạo, tùy mục đích và mục tiêu.

Trong các ứng dụng dân sự, AI có thể giúp máy tính nhận diện hình ảnh hoặc điều chỉnh hoạt động dựa trên dữ liệu đầu vào. Nhưng việc một hệ thống quân sự có thật sự dùng AI để điều khiển đường bay, nó hoạt động ở mức độ nào và có chịu được nhiễu hay không là những câu hỏi khác. Một tuyên bố về công nghệ không tự nó xác nhận khả năng vận hành ngoài thực tế.

Triều Tiên cũng không nêu chi tiết về cách AI được tích hợp, loại cảm biến được sử dụng hay cách tên lửa lựa chọn quỹ đạo. Vì vậy, hiện chưa thể xác định liệu AI có đóng vai trò điều khiển trực tiếp, hỗ trợ phân tích dữ liệu hay chỉ là cách diễn đạt của Bình Nhưỡng để mô tả hệ thống dẫn đường.

Vì sao theo dõi tên lửa lại quan trọng?

Phát hiện tên lửa sớm giúp quân đội ước tính đường bay, khu vực có thể bị đe dọa và thời gian còn lại để đưa ra cảnh báo. Hệ thống theo dõi thường kết hợp nhiều loại cảm biến và dữ liệu, chẳng hạn radar trên mặt đất hoặc trên tàu. Radar là thiết bị phát sóng vô tuyến rồi thu tín hiệu phản hồi để xác định vị trí của vật thể.

Nếu một tên lửa thay đổi độ cao hoặc hướng bay, các hệ thống cần tiếp tục cập nhật vị trí và tính toán lại đường đi. Có thể hình dung như theo dõi một chiếc xe trên bản đồ: nếu xe rẽ khỏi tuyến dự kiến, dự báo ban đầu về thời gian đến và điểm đến cần được điều chỉnh. Trong tình huống quân sự, các phép tính phải thực hiện nhanh và dựa trên dữ liệu có thể không đầy đủ.

Dù vậy, việc một quốc gia công bố con số tầm bay khác với quốc gia khác không nhất thiết có nghĩa bên này đã mất dấu mục tiêu. Ước tính có thể thay đổi khi dữ liệu được cập nhật, khi cách tính điểm đầu và điểm cuối khác nhau hoặc khi cơ quan chức năng chưa hoàn tất phân tích. Các thông tin chi tiết về vụ phóng hiện vẫn đang được xem xét.

Bối cảnh vụ phóng và những điều còn bỏ ngỏ

Vụ phóng ngày 3/10 diễn ra 13 ngày sau lần Triều Tiên phóng tên lửa đạn đạo trước đó, vào ngày 20/9. Bình Nhưỡng mô tả sự kiện mới là cuộc huấn luyện với tên lửa chiến lược tầm trung, nhưng không công bố tên mẫu, thông số kỹ thuật hay kết quả đo lường chi tiết.

Kim Yo-jong cho biết nhà lãnh đạo Triều Tiên tin rằng các nước khác sẽ chưa thể sở hữu công nghệ nói trên trong vài năm tới. Đây cũng là nhận định do bà thuật lại, chưa có dữ liệu độc lập trong thông tin hiện có để xác nhận.

Những điểm cần theo dõi trong thời gian tới gồm việc Hàn Quốc, Mỹ và Nhật Bản có công bố thêm kết quả phân tích hay không; liệu các dữ liệu mới có làm rõ quỹ đạo của tên lửa; và Bình Nhưỡng có đưa ra bằng chứng cụ thể hơn cho tuyên bố về AI hay không. Cho đến lúc đó, cần phân biệt rõ giữa việc phát hiện một vụ phóng, ước tính tầm bay và khẳng định rằng tên lửa có thể né tránh mọi biện pháp đánh chặn.

Điều có thể kết luận ở thời điểm hiện tại

Các cơ quan Hàn Quốc xác nhận đã phát hiện một vụ phóng tên lửa đạn đạo từ khu vực Wonsan, trong khi Hàn Quốc và Nhật Bản công bố những ước tính tầm bay hơi khác nhau. Triều Tiên tuyên bố tên lửa có khả năng đổi quỹ đạo và ứng dụng AI, nhưng chưa công bố loại tên lửa hay tầm bay chính xác.

Kết luận thận trọng hiện nay: Bình Nhưỡng đang nhấn mạnh năng lực cơ động và công nghệ của tên lửa, nhưng mức độ chính xác của những tuyên bố đó vẫn cần được đối chiếu với dữ liệu theo dõi và đánh giá kỹ thuật độc lập.