Sau khi Triều Tiên phóng một tên lửa đạn đạo từ khu vực Wonsan ra vùng biển phía Đông vào khoảng 6 giờ 30 sáng ngày 3 tháng 10, Bộ Quốc phòng ngày 4 tháng 10 đánh giá rằng các phương tiện phòng thủ của Hàn Quốc và Mỹ có thể phát hiện, đánh chặn tên lửa này. Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hàn Quốc (합동참모본부) thông báo tên lửa đã bay hơn 700 km, còn Bộ Quốc phòng Nhật Bản phân tích cự ly bay là 680 km. Triều Tiên tuyên bố đây là “tên lửa chiến lược tầm trung siêu vượt âm” và đã bay 1.000 km.

Bối cảnh và ngữ cảnh

Bộ Quốc phòng cho biết quân đội Hàn Quốc đã theo dõi vụ phóng từ giai đoạn chuẩn bị, đồng thời phát hiện, bám bắt tên lửa ngay sau khi phóng và xác định được vị trí phóng. Bộ cũng nói thêm rằng Hàn Quốc và Mỹ đang duy trì thế trận phòng thủ liên quân vững chắc. Bộ Quốc phòng xác định vụ phóng tên lửa đạn đạo của Triều Tiên là hành vi vi phạm nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và kêu gọi Bình Nhưỡng chấm dứt các hành động làm gia tăng căng thẳng.

Tuyên bố của Triều Tiên và đánh giá của quân đội đối lập nhau về năng lực phát hiện tên lửa. Kim Yo Jong, Trưởng ban Tổng vụ Đảng Lao động Triều Tiên (조선로동당), tuyên bố Hàn Quốc và Nhật Bản đã bỏ lỡ quỹ đạo bay, đồng thời gần như không có cách nào tránh được đòn tấn công. Đáp lại, một quan chức quân đội được trích dẫn trong bài báo đánh giá rằng tuyên bố của Triều Tiên có yếu tố đánh lừa và phóng đại, đồng thời công nghệ bay lượn — yếu tố cốt lõi của tên lửa siêu vượt âm — vẫn chưa phát triển đầy đủ.

Bài báo giải thích rằng tên lửa siêu vượt âm bay lên như tên lửa đạn đạo rồi hạ xuống từ điểm cao nhất, sau đó đổi hướng khi bay trong khí quyển. Khả năng thay đổi quỹ đạo hoặc di chuyển sang trái, phải trong quá trình bay lượn (khi thân tên lửa lướt đi nhờ lực nâng thay vì lực đẩy) được nêu là đặc điểm khiến việc phát hiện trở nên khó khăn. Tuy nhiên, bài báo cho biết tốc độ trong giai đoạn bay lượn phải đạt Mach 5 trở lên mới là yếu tố quan trọng khi xác định vũ khí có phải tên lửa siêu vượt âm hay không; đồng thời cho biết Kim Yo Jong không công bố tốc độ đó cũng như độ cao của đỉnh bay thứ nhất và thứ hai.

Ý nghĩa của thông tin này

Đánh giá của Bộ Quốc phòng là nhận định của chính phủ về năng lực phát hiện và đánh chặn. Tuy nhiên, chỉ riêng đánh giá rằng tên lửa “nằm trong tầm có thể phát hiện, đánh chặn” không cho biết tên lửa cụ thể có thể bị đánh chặn trong tình huống thực tế với những điều kiện nào, hay khả năng thành công là bao nhiêu. Những gì hiện được xác nhận là lời giải thích của Bộ Quốc phòng rằng quân đội Hàn Quốc đã phát hiện, bám bắt tên lửa ngay sau khi phóng và xác định vị trí phóng, cùng với đánh giá của Bộ về năng lực ứng phó của các phương tiện phòng thủ Hàn Quốc và Mỹ.

Sự chênh lệch về cự ly cũng khiến việc khẳng định năng lực của tên lửa trở nên khó khăn. Thông báo của Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, phân tích của Bộ Quốc phòng Nhật Bản và tuyên bố của Triều Tiên không thống nhất, nhưng bài báo được cung cấp không giải thích nguyên nhân dẫn đến khác biệt này. Vì vậy, khó có thể xem riêng một con số là cự ly bay đã được xác định chắc chắn, hoặc chỉ dựa vào chênh lệch cự ly để kết luận về năng lực của tên lửa hay khả năng phòng thủ.

Chẳng hạn, khi đọc tin về một vụ phóng tên lửa tương tự, độc giả có thể tách biệt ba vấn đề: thông báo “phát hiện ngay sau khi phóng”, tuyên bố “không bỏ lỡ bất kỳ chặng nào của quỹ đạo bay” và nhận định “có thể đánh chặn trên thực tế”. Việc phát hiện, bám bắt tên lửa không đồng nghĩa với việc đã chứng minh được khả năng đánh chặn thành công; khả năng đánh chặn có thể thay đổi tùy theo điều kiện bay của tên lửa và tình hình ứng phó. Tuy nhiên, bài báo lần này không nêu các điều kiện cụ thể như vậy hay khả năng thành công.

Những điểm được các bên đưa tin khác nhau

Cự ly bay của tên lửa trong vụ phóng này khác nhau tùy theo bên công bố. Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân thông báo tên lửa bay hơn 700 km, Bộ Quốc phòng Nhật Bản phân tích cự ly là 680 km, còn Triều Tiên tuyên bố tên lửa đã bay 1.000 km. Chưa xác nhận được liệu sự chênh lệch này có bắt nguồn từ phương pháp đo hay những yếu tố khác hay không.

Các tuyên bố về khả năng phát hiện tên lửa cũng khác nhau. Bộ Quốc phòng đánh giá các phương tiện phòng thủ của Hàn Quốc và Mỹ có thể phát hiện, đánh chặn tên lửa, nhưng Kim Yo Jong tuyên bố Hàn Quốc và Nhật Bản đã bỏ lỡ quỹ đạo. Một quan chức quân đội đánh giá tuyên bố của Triều Tiên là đánh lừa và phóng đại, song chỉ dựa trên thông tin được nêu trong bài báo thì không thể xác định các điều kiện đánh chặn thực tế hay xác suất thành công.

Những điều đã xác nhận và những điều chưa thể biết

Những điều đã xác nhận

  • Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân thông báo Triều Tiên đã phóng một tên lửa đạn đạo từ khu vực Wonsan ra vùng biển phía Đông vào khoảng 6 giờ 30 sáng ngày 3 tháng 10.
  • Bộ Quốc phòng đánh giá các phương tiện phòng thủ của Hàn Quốc và Mỹ có thể phát hiện, đánh chặn tên lửa, đồng thời cho biết thế trận phòng thủ liên quân đang được duy trì.
  • Cự ly bay theo các nguồn có sự chênh lệch: Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân nói hơn 700 km, Bộ Quốc phòng Nhật Bản nói 680 km và Triều Tiên tuyên bố 1.000 km.
  • Hãng thông tấn Trung ương Triều Tiên (조선중앙통신) đưa tin ngày 4 tháng 10 rằng một cuộc huấn luyện phóng tên lửa chiến lược tầm trung đã diễn ra với sự chứng kiến của Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ Kim Jong Un.

Những điều chưa thể biết

  • Chưa có thông tin về các điều kiện cụ thể để các phương tiện phòng thủ của Hàn Quốc và Mỹ có thể phát hiện, đánh chặn tên lửa này trong tình huống thực tế, cũng như khả năng đánh chặn thành công là bao nhiêu.
  • Chưa có lời giải thích về nguyên nhân dẫn đến chênh lệch cự ly bay do Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Bộ Quốc phòng Nhật Bản và Triều Tiên công bố.
  • Chỉ dựa trên nội dung bài báo thì khó xác nhận liệu tuyên bố của Triều Tiên rằng quỹ đạo đã không bị phát hiện có đúng hay không, cũng như tốc độ và đặc tính bay trong giai đoạn lượn của tên lửa.

Những điều độc giả cần kiểm tra

  • Khi theo dõi các thông báo tiếp theo, cần phân biệt giữa thông tin về vụ phóng, cự ly bay, đánh giá về việc phát hiện và bám bắt, cũng như nhận định về khả năng đánh chặn.
  • Hãy xem xét cả bên công bố số liệu cự ly bay. Khi các con số của Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Bộ Quốc phòng Nhật Bản và Triều Tiên khác nhau như lần này, tốt nhất không nên xem một con số duy nhất là giá trị đã được xác nhận trước khi chênh lệch được giải thích.
  • Với các tuyên bố liên quan đến tên lửa siêu vượt âm, có thể kiểm tra xem thông tin về tốc độ trong giai đoạn bay lượn và quỹ đạo đã được công bố hay chưa. Bài báo lần này cho biết những thông tin cốt yếu đó chưa được công khai.

Tài liệu tham khảo