Vụ nổ mìn hồi tháng trước tại Khu phi quân sự (DMZ) khiến 3 quân nhân Hàn Quốc bị thương đã làm bùng lên cuộc tranh cãi gay gắt giữa hai miền Triều Tiên. Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hàn Quốc (합동참모본부) công bố kết quả điều tra cuối cùng, cho rằng việc quân đội Triều Tiên lập bãi mìn là nguyên nhân gây ra vụ nổ; Bộ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc Kang Shin-cheol khẳng định Triều Tiên phải chịu toàn bộ trách nhiệm. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Triều Tiên (북한 외무성) phủ nhận vụ việc và cáo buộc phía Hàn Quốc dàn dựng, đồng thời tuyên bố sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu quân đội Hàn Quốc xâm phạm lãnh thổ Triều Tiên dù chỉ 1 mm.

Bối cảnh và diễn biến

Trước khi Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hàn Quốc công bố kết quả cuối cùng, kết quả điều tra sơ bộ được đưa ra ngày 28 tháng 9 nhận định rằng nhiều khả năng mìn của quân đội Triều Tiên là nguyên nhân. Theo bài báo, Tổng thống Lee Jae-myung chủ trì cuộc họp Nội các (국무회의) ngày 6 tháng 10 nhưng không đề cập đến vụ việc.

Vụ việc không chỉ dừng lại ở cuộc tranh cãi về trách nhiệm đối với nguyên nhân gây nổ. Bộ trưởng Kang nói có nhiều đường phân giới quân sự (MDL; ranh giới quân sự giữa hai miền), đồng thời cho rằng Triều Tiên cần tham gia đối thoại để hai bên cùng xác nhận các đường này. Quan chức hoạch định chính sách quốc phòng Woo Kyung-seok cũng nói cần tổ chức đàm phán quân sự, đồng thời cho biết thời điểm cụ thể sẽ được xúc tiến sau khi đánh giá tổng thể tình hình.

Bộ trưởng Kang mô tả việc quân đội Hàn Quốc rà phá một số quả mìn do quân đội Triều Tiên cài vào ngày hôm trước là việc chưa từng có trong lịch sử DMZ, đồng thời đánh giá đây là hành động đáp trả kiên quyết. Tuy nhiên, bài báo cũng cho biết sau Thỏa thuận quân sự liên Triều 19/9 năm 2018 (9·19 남북 군사합의), quân đội Hàn Quốc từng rà phá mìn tại DMZ trong nhiều năm để khai quật hài cốt liệt sĩ trong Chiến tranh Triều Tiên. Vì vậy, lời giải thích rằng đây là việc “lần đầu tiên” có thể được hiểu là chỉ hoạt động rà phá mìn do quân đội Triều Tiên cài để ứng phó với vụ việc lần này, chứ không có nghĩa trước đây chưa từng có hoạt động rà phá mìn nào.

Tối ngày 6 tháng 10, Bộ Ngoại giao Triều Tiên ra tuyên bố cho biết sẽ không thảo luận với quốc gia đối địch về việc thực thi chủ quyền quân sự. Cùng với cáo buộc vụ nổ mìn là “màn kịch lố bịch do phía Hàn Quốc tự dựng lên”, Triều Tiên cũng tuyên bố rằng nếu những vụ việc tương tự xảy ra trên đất Hàn Quốc trong tương lai thì trách nhiệm thuộc về bên gặp nạn, không phải Triều Tiên. Nói cách khác, vào đúng ngày Bộ Quốc phòng Hàn Quốc đề cập đến sự cần thiết của đàm phán quân sự, Triều Tiên tuyên bố sẽ không bàn về chủ quyền quân sự thông qua đàm phán.

Ý nghĩa của thông tin này

Điểm tranh cãi thứ nhất là việc rà phá mìn vừa có thể là biện pháp an toàn, vừa có thể được xem là tín hiệu quân sự giữa hai miền Triều Tiên. Bộ trưởng Kang mô tả đây là hành động đáp trả kiên quyết, trong khi Triều Tiên cảnh báo sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu lãnh thổ của họ bị xâm phạm. Nếu hai bên không chỉ tranh cãi về trách nhiệm đối với vụ việc mà còn bất đồng về việc bên nào hành động dựa trên ranh giới nào, họ có thể diễn giải khác nhau cả ý nghĩa của các biện pháp tại hiện trường.

Điểm thứ hai là khoảng cách giữa nhu cầu đối thoại và khả năng đối thoại thực tế. Phía Hàn Quốc cho rằng cần đàm phán quân sự để xác định sự khác biệt trong cách nhìn nhận về Đường phân giới quân sự, nhưng Triều Tiên tuyên bố sẽ không thảo luận về chủ quyền quân sự. Việc có đề xuất đối thoại không đồng nghĩa cuộc đàm phán chắc chắn sẽ diễn ra hay những khác biệt trong cách xác định đường biên sẽ được giải quyết. Thời điểm và nội dung đàm phán cũng chưa được xác nhận là đã ấn định.

Vấn đề này cũng liên quan trực tiếp đến an toàn của binh sĩ được triển khai tại DMZ. Chẳng hạn, nếu hoạt động rà phá mìn tiếp tục trong tương lai, vị trí và phạm vi công việc cũng như cách phía bên kia nhìn nhận hoạt động đó có thể ảnh hưởng cả đến các biện pháp an toàn lẫn việc kiểm soát căng thẳng. Tuy nhiên, chỉ dựa trên những thông tin được đưa tin hiện nay thì chưa thể biết hoạt động rà phá sẽ được tiến hành như thế nào hoặc Triều Tiên sẽ có hành động gì.

Những điểm được các bản tin đưa tin khác nhau

Các bản tin mô tả chi tiết tình trạng của những người bị thương không giống nhau. Một bản tin cho biết 3 quân nhân bị thương; một bản tin khác phân loại cụ thể hơn, nói rằng 2 người bị thương nặng và 1 người bị thương nhẹ. Điều này không có nghĩa là số người bị thương khác nhau, mà là mức độ thương tích được mô tả chi tiết đến đâu. Từ những thông tin hiện có, chưa thể xác nhận tình trạng của các quân nhân sau đó.

Cách diễn đạt trong tuyên bố của Triều Tiên cũng được chuyển ngữ khác nhau giữa các bản tin, chẳng hạn như “màn kịch lố bịch do tự dựng lên” và “màn kịch vu khống tự dựng”. Điểm chung là Triều Tiên phủ nhận cáo buộc của phía Hàn Quốc và kết quả điều tra, đồng thời tuyên bố sẽ đáp trả nếu quân đội Hàn Quốc xâm phạm lãnh thổ Triều Tiên. Cần phân biệt lập trường cốt lõi Triều Tiên công bố với những khác biệt trong cách trích dẫn.

Sự việc đã được xác nhận và những điều chưa rõ

Sự việc đã được xác nhận

  • Vụ nổ mìn tại DMZ khiến 3 quân nhân Hàn Quốc bị thương.
  • Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hàn Quốc công bố kết quả điều tra cuối cùng, cho rằng bãi mìn do quân đội Triều Tiên tạo ra là nguyên nhân gây nổ.
  • Bộ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc Kang Shin-cheol nói Triều Tiên phải chịu toàn bộ trách nhiệm và đánh giá việc rà phá mìn là hành động đáp trả kiên quyết.
  • Một quan chức Bộ Quốc phòng cho biết cần tổ chức đàm phán quân sự liên Triều nhưng không nêu thời điểm cụ thể dự kiến xúc tiến.
  • Bộ Ngoại giao Triều Tiên phủ nhận trách nhiệm và tuyên bố sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu quân đội Hàn Quốc xâm phạm lãnh thổ Triều Tiên.

Những điều chưa rõ

  • Chưa xác nhận được tình trạng hiện tại và quá trình hồi phục của 3 quân nhân bị thương.
  • Các bản tin không nêu số lượng mìn quân đội Hàn Quốc đã rà phá cũng như vị trí cụ thể của hoạt động này.
  • Chưa quyết định liệu đàm phán quân sự có thực sự được xúc tiến hay không; nếu diễn ra thì thời điểm và nội dung sẽ là gì.
  • Cũng chưa xác nhận được cảnh báo đáp trả của Triều Tiên cụ thể ám chỉ hành động nào.

Những điều độc giả cần theo dõi

  • Cần theo dõi tình trạng của những người bị thương và thông tin cập nhật từ Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hàn Quốc để xem có gì thay đổi so với các bản tin ban đầu hay không.
  • Có thể hiểu chính xác hơn ý nghĩa của các biện pháp tại hiện trường nếu theo dõi xem hoạt động rà phá mìn có tiếp tục hay không và liệu có thông báo chính thức về phạm vi công việc hay không.
  • Cần theo dõi đồng thời thông báo tiếp theo của Bộ Quốc phòng về việc xúc tiến đàm phán quân sự và lịch trình, cùng phản ứng chính thức của Triều Tiên, để phân biệt khả năng đối thoại với những thay đổi về căng thẳng.

Tài liệu tham khảo