Cho Hee-dae xin vắng mặt trước cuộc kiểm toán của Quốc hội

Ngày 4/10, Chánh án Tòa án Tối cao Hàn Quốc Cho Hee-dae nộp văn bản giải trình việc không tham dự cuộc kiểm toán của Ủy ban Tư pháp và Pháp luật Quốc hội, dự kiến diễn ra ngày 6/10. Ông được triệu tập với tư cách nhân chứng thông thường, tức người được mời cung cấp lời khai trong một cuộc giám sát của Quốc hội, chứ không phải người bị cáo buộc phạm tội tại phiên này.

Văn bản được gửi chỉ hai ngày trước cuộc kiểm toán. Trọng tâm bất đồng là liệu Quốc hội có thể yêu cầu người đứng đầu ngành tư pháp giải thích về việc thực hiện quyền đề cử ứng viên thẩm phán hay không.

Cho Hee-dae cho rằng việc yêu cầu ông làm chứng về quyền đề cử của Chánh án Tòa án Tối cao đi ngược nguyên tắc phân chia quyền lực và sự độc lập của tư pháp.

Lý do ông đưa ra: quyền đề cử và ranh giới giám sát

Cho Hee-dae viện dẫn Điều 104, khoản 2 của Hiến pháp Hàn Quốc, theo đó Chánh án Tòa án Tối cao có quyền đề cử ứng viên thẩm phán Tòa án Tối cao. Theo lập luận của ông, việc Quốc hội yêu cầu ông giải trình cụ thể về cách sử dụng quyền hiến định này có thể vượt quá giới hạn của hoạt động kiểm toán nhà nước.

Phân chia quyền lực là nguyên tắc tách biệt vai trò của các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp để một cơ quan không kiểm soát hoàn toàn các cơ quan còn lại. Có thể hình dung như việc phân công trách nhiệm trong một tổ chức: cơ quan giám sát có thể kiểm tra hoạt động chung, nhưng không nhất thiết được quyết định thay cơ quan chuyên môn về từng lựa chọn thuộc thẩm quyền riêng của cơ quan đó.

Ông cũng nhắc đến Điều 121 của Luật Quốc hội, cho rằng điều khoản này không đặt ra nghĩa vụ để Chánh án Tòa án Tối cao phải ra trước Quốc hội trả lời chất vấn trong trường hợp như vậy. Đây là cách giải thích của ông về phạm vi nghĩa vụ pháp lý; phía Quốc hội lại khẳng định cuộc kiểm toán thuộc quyền giám sát được Hiến pháp bảo đảm.

  • Lập luận của Cho Hee-dae: việc chất vấn về quyền đề cử có thể ảnh hưởng đến tính độc lập của tư pháp.
  • Lập luận của phe phản đối: Quốc hội có quyền kiểm toán và yêu cầu quan chức giải trình về những vấn đề công chúng quan tâm.

Lo ngại tiết lộ thông tin nhân sự nhạy cảm

Chánh án cho rằng cuộc chất vấn có thể buộc ông công khai thông tin cá nhân của các ứng viên thẩm phán và những nội dung nhạy cảm liên quan đến quá trình bổ nhiệm đang diễn ra. Ông cũng nhấn mạnh rằng các trao đổi với Tổng thống có thể liên quan đến quyền hiến định của nguyên thủ quốc gia, vì vậy không phù hợp để trình bày chi tiết trước công chúng.

Trong những quy trình bổ nhiệm cấp cao, một số nội dung thường cần được cân nhắc kín để bảo vệ quyền riêng tư của ứng viên và tránh tác động không phù hợp đến quyết định cuối cùng. Tuy nhiên, khi việc lựa chọn nhân sự liên quan đến chức vụ quyền lực lớn, Quốc hội và công chúng cũng thường yêu cầu minh bạch để đánh giá liệu quy trình có công bằng hay không.

Cho Hee-dae còn cho biết đã có đơn tố cáo liên quan đến việc thực hiện quyền đề cử, nên không thể loại trừ khả năng sẽ có điều tra trong tương lai. Ông nêu khả năng này như một lý do khác để không trả lời cụ thể về sự việc tại cuộc kiểm toán.

Đảng Dân chủ chỉ trích ông thay đổi lập trường

Kim Eui-gyeom, nghị sĩ thuộc Đảng Dân chủ và là điều phối viên của đảng này tại Ủy ban Tư pháp, phản đối quyết định vắng mặt. Ông nói Cho Hee-dae từng tuyên bố sẽ giải thích vấn đề tại cuộc kiểm toán, nhưng nay lại nộp văn bản xin không tham dự.

Theo Kim, kiểm toán nhà nước là quyền riêng của Quốc hội được quy định tại Điều 61 của Hiến pháp. Ông cho rằng viện dẫn sự tôn trọng giữa các cơ quan hiến định để từ chối quyền giám sát của Quốc hội có thể đi ngược nghĩa vụ giải trình trước công chúng.

Kim Eui-gyeom cảnh báo rằng nếu chỉ cần có khả năng bị điều tra là quan chức có thể từ chối dự kiểm toán, những người bị tố cáo khác cũng có thể dùng lý do tương tự để né tránh chất vấn.

Tranh luận vì thế không chỉ xoay quanh việc một cá nhân có dự phiên kiểm toán hay không. Vấn đề rộng hơn là ranh giới giữa quyền giám sát của Quốc hội và quyền tự chủ của ngành tư pháp được xác định như thế nào trong một nền dân chủ.

Bối cảnh: tranh cãi về việc đề cử lại ứng viên thẩm phán

Ủy ban Tư pháp và Pháp luật đã chọn Cho Hee-dae làm nhân chứng thông thường vào ngày 28/9, theo đề xuất của Đảng Dân chủ. Đảng này muốn ông giải thích việc từ chối yêu cầu của Văn phòng Tổng thống về đề cử lại ứng viên thẩm phán Tòa án Tối cao.

Đảng Dân chủ cho rằng quyết định đó có thể ảnh hưởng đến quyền được xét xử của người dân. Đây là quan điểm và cáo buộc của đảng này; nội dung đang là tâm điểm tranh cãi chính trị, không đồng nghĩa với việc đã có kết luận pháp lý xác nhận vi phạm.

Đảng này cũng nêu việc Cho Hee-dae triệu tập cuộc họp cấp cao của ngành tư pháp trong thời điểm thiết quân luật khẩn cấp được ban bố ngày 3/12, cho rằng hành động đó có thể liên quan đến vi phạm Hiến pháp hoặc pháp luật. Bài viết không cho biết đã có phán quyết cuối cùng xác định trách nhiệm của ông trong các vấn đề này.

Vì sao việc đề cử lại gây chú ý?

Thẩm phán Tòa án Tối cao giữ vai trò quan trọng trong hệ thống xét xử, bởi các phán quyết của tòa án cấp cao có thể ảnh hưởng đến cách áp dụng luật trong nhiều vụ việc. Do đó, tranh cãi về người được đề cử không chỉ là vấn đề nhân sự mà còn liên quan đến niềm tin của công chúng vào sự công bằng và độc lập của tòa án.

Những câu hỏi còn bỏ ngỏ

Cuộc kiểm toán ngày 6/10 có thể diễn ra mà không có lời giải trình trực tiếp từ Chánh án, trong khi hai phía vẫn bất đồng về căn cứ hiến pháp và phạm vi nghĩa vụ tham dự. Việc ông vắng mặt cũng có thể khiến tranh cãi chuyển sang cách Quốc hội xử lý trường hợp nhân chứng không đến theo yêu cầu.

  • Quốc hội sẽ chấp nhận văn bản giải trình hay tiếp tục yêu cầu Cho Hee-dae xuất hiện?
  • Nếu có điều tra về quyền đề cử, quá trình đó sẽ ảnh hưởng thế nào đến việc Quốc hội giám sát ngành tư pháp?
  • Làm sao để vừa bảo vệ thông tin nhân sự nhạy cảm, vừa bảo đảm công chúng biết các quyết định quan trọng được đưa ra như thế nào?

Câu trả lời sẽ có ý nghĩa vượt ra ngoài cuộc tranh cãi hiện tại. Một mặt, tư pháp cần đủ độc lập để đưa ra quyết định mà không chịu sức ép chính trị; mặt khác, quyền lực công cần có cơ chế giải trình để người dân biết các cơ quan nhà nước đang thực hiện trách nhiệm của mình ra sao.