1-bo‘lim — Insoniy voqea

Dilshod Karimov sudlanganidan keyin yillar davomida hayotini qayta tiklashga urindi. Uning ustidan chiqarilgan qamoq jazosi haqidagi hukm qonuniy kuchga kirgan, ammo Dilshod jazo qo‘llashga asos bo‘lgan qonun moddasi adolatsiz va konstitutsiyaga zid, deb hisoblar edi. U yangi dalillar va boshqa qonuniy asoslar borligini ta’kidlab, ishini qayta ko‘rib chiqishni so‘radi.

Arizasi bilan birga Dilshod yana bir iltimosnoma berdi: jinoiy jazo tayinlashga asos bo‘lgan qonun normasini Konstitutsiyaviy sudga yuborish. Гэвч sud hali qayta ko‘rib chiqish jarayonini boshlash haqida qaror chiqarmagan edi. Dilshodнинг саволи шу эди: суд бу босқичдаёқ қонуннинг конституцияга мувофиқлигини текширишни сўраши мумкинми?

2-bo‘lim — Huquqiy savol

Asosiy masala shuki: qonuniy kuchga kirgan hukmni qayta ko‘rib chiqish so‘ralganda, lekin sud hali qayta ko‘rib chiqish jarayonini boshlamagan bo‘lsa, hukmda jazo tayinlash uchun qo‘llangan normani konstitutsiyaviy tekshiruvga yuborish mumkinmi?

3-bo‘lim — Koreya qonunchiligi nima deydi?

Koreya jinoyat-protsessual qonunchiligiga ko‘ra, qayta ko‘rib chiqish oddiy apellyatsiya emas. U faqat qonunda ko‘rsatilgan muayyan asoslar mavjud bo‘lgandagina qo‘llanadi. Shu sabab sud arizani olgach, darhol ishning mohiyatini yangidan ko‘rmaydi. Avval qayta ko‘rib chiqishni boshlash uchun qonuniy asos bor-yo‘qligini aniqlaydi.

Qayta ko‘rib chiqish ikki bosqichda kechadi: avval sud jarayonni boshlash kerakmi, degan masalani hal qiladi; shundan keyingina, boshlash haqidagi qaror kuchga kirsa, ishni tegishli bosqichida mohiyatan qayta ko‘radi.

Konstitutsiyaviy sudga qonun normasini tekshirtirish masalasida ham muhim shart bor: tekshirilayotgan norma sud hal qilayotgan ish natijasi uchun ahamiyatli bo‘lishi kerak. Boshqacha aytganda, norma konstitutsiyaga zid deb topilsa, bu sudning ayni bosqichdagi qaroriga ta’sir qilishi lozim.

Konstitutsiyaviy tekshiruv so‘rovi faqat norma ko‘rilayotgan sud ishining natijasi uchun zarur bo‘lsa, tegishli hisoblanadi. Norma ishning hozirgi bosqichidagi masalaga taalluqli bo‘lmasa, sudning so‘rov yuborishi uchun talab qilinadigan bog‘liqlik mavjud bo‘lmaydi.

Amaliy tartibni qisqacha shunday tushunish mumkin:

  1. Sud qayta ko‘rib chiqish arizasida qonunda belgilangan asoslar bor-yo‘qligini tekshiradi.
  2. Asos yetarli bo‘lmasa, ariza rad etilishi mumkin; asos mavjud deb topilsa, qayta ko‘rib chiqish jarayonini boshlash haqida qaror chiqariladi.
  3. Boshlash haqidagi qaror kuchga kirgach, sud ishning mohiyatini qayta ko‘rishga kirishadi.
  4. Jazo qo‘llangan qonun normasi aynan shu mohiyatan ko‘rish natijasiga ta’sir qilsa, suddan normani Konstitutsiyaviy sudga yuborish so‘ralishi mumkin.

4-bo‘lim — Koreya sudlari bunday masalaga qanday yondashadi?

Koreya sudlari qayta ko‘rib chiqishning boshlanishi va ishning mohiyatini qayta ko‘rishni bir-biridan ajratadi. Birinchi bosqichda sud eski hukm to‘g‘rimi yoki jazo normasining mazmuni qanday, degan savolga darhol javob bermaydi. U, avvalo, qayta ko‘rib chiqishga ruxsat beradigan qonuniy asoslar mavjudligini baholaydi.

Shu bois sudlar konstitutsiyaviy tekshiruvni faqat normaning ishga umumiy aloqasi borligi bilan asoslamaydi. Norma ayni paytda ko‘rilayotgan masalani hal qilish uchun zarur bo‘lishi kerak. Qayta ko‘rib chiqish boshlanishi haqida qaror hali chiqarilmagan paytda, eski hukmda jazo tayinlash uchun ishlatilgan norma, odatda, jarayonni boshlash yoki boshlamaslik masalasini hal qilmaydi.

Jazo normasi bo‘yicha konstitutsiyaviy masala keyinchalik ishning mohiyatini qayta ko‘rishda ahamiyat kasb etishi mumkin. Ammo bu holatning o‘zi uni qayta ko‘rib chiqishni boshlash bosqichida ham tegishli qiladi, degani emas.

5-bo‘lim — Bu qoidalar Dilshodning ishiga qanday tatbiq etiladi?

Dilshodning vaziyatini ketma-ket ko‘rib chiqaylik.

  1. Hukm allaqachon kuchga kirgan. Demak, Dilshod yangi oddiy shikoyat bermayapti; u faqat qonunda nazarda tutilgan asoslar bo‘lsa qo‘llanadigan qayta ko‘rib chiqish yo‘lidan foydalanmoqda.
  2. Sud hali qayta ko‘rib chiqishni boshlash haqida qaror chiqarmagan. Hozir sud oldida turgan masala — jazo normasining konstitutsiyaga muvofiqligi emas, balki Dilshod keltirgan holatlar qayta ko‘rib chiqishni boshlash uchun qonunda talab qilingan asoslarni tashkil etadimi, degan savol.
  3. Jazo normasi bu bosqichdagi natijani belgilamaydi. Dilshodning eski hukmida ushbu modda qo‘llangan bo‘lsa-da, bu norma qayta ko‘rib chiqishni boshlash haqidagi dastlabki qarorga avtomatik ravishda ta’sir qilmaydi. Shu sababli sud hozircha konstitutsiyaviy so‘rov yuborish uchun zarur bo‘lgan bevosita bog‘liqlikni ko‘rmasligi mumkin.
  4. Jarayon boshlansa, vaziyat o‘zgarishi mumkin. Qayta ko‘rib chiqish haqidagi qaror kuchga kirib, sud ishni mohiyatan ko‘ra boshlasa, jazo tayinlashga asos bo‘lgan norma hal qilinadigan masala uchun zarur bo‘lishi ehtimoli bor. O‘шанда Dilshod суддан бу нормани Конституциявий судга юборишни яна сўраши мумкин; аммо суд бу талабни қаноатлантириши учун норма иш натижасига ҳақиқатан таъсир қилиши керак.

Demak, Dilshodнинг илтимосномаси “қонун конституцияга мувофиқми?” деган мазмун бўйича рад этилгани йўқ. Муаммо — сўров берилган вақтда иш ҳали бундай текширувни талаб қиладиган босқичга етмаганида.

6-bo‘lim — Xulosa: nima bo‘ldi va siz nima qilishingiz kerak?

Sud Dilshodning qayta ko‘rib chiqishni boshlash haqidagi arizasini alohida ko‘rib chiqishi kerak edi. U jarayonni boshlash haqida hali qaror chiqarmagan paytda jazo normasini Konstitutsiyaviy sudga yuborish haqidagi talab, odatda, ayni bosqichda ko‘rilayotgan masalaga bevosita taalluqli emas deb topilib, protsessual jihatdan maqbul bo‘lmasligi mumkin. Bu esa normaning konstitutsiyaga muvofiqligi haqida yakuniy xulosa emas: masala keyingi bosqichda yana ko‘tarilishi mumkin.

Dilshod uchun eng muhim ish — qayta ko‘rib chiqishni boshlashga asos bo‘ladigan qonuniy holatlarni puxta ko‘rsatish. Agar sud jarayonni boshlasa va eski jazo normasi ishning mohiyatiga ta’sir qilsa, u konstitutsiyaviy tekshiruv masalasini o‘sha bosqichda qayta ko‘tarishi mumkin. Shunga o‘xshash vaziyatда бўлганлар учун уч амалий маслаҳат:

  • Qayta ko‘rib chiqish arizasida qonunda belgilangan aniq asosni ko‘rsating va uni tasdiqlovchi dalillarni ilova qiling.
  • Konstitutsiyaviy tekshiruv haqidagi iltimosda norma nega ayni bosqichдаги қарор натижасига таъсир қилишини тушунтиринг.
  • Ariza va iltimosnomalarni topshirishdan oldin Koreya jinoyat protsessi bo‘yicha advokat bilan maslahatlashib, muddatlar hamda zarur hujjatlarni tekshiring.