Braziliya prezidentlik saylovining birinchi bosqichida Liberal partiya (자유당) nomzodi Flavio Bolsonaro 47,03% ovoz olib, Mehnatkashlar partiyasi (노동자당, PT) nomzodi, prezident Luis Inasiu Lula da Silvaning 45,16% natijasidan o‘zib ketdi va birinchi o‘rinni egalladi. Saylovdan oldingi so‘rovlar Lula 1–3 foiz punkt farq bilan oldinda bo‘lishini bashorat qilgan edi, biroq natija buning aksi bo‘ldi. Bolsonaro davlat to‘ntarishiga aloqador ayblov bilan qamoqda jazo o‘tayotgan sobiq prezident Jair Bolsonaroning o‘g‘li.

Ikki nomzoddan qaysi biri ikkinchi bosqichda g‘alaba qozonishini hozircha bilib bo‘lmaydi. Biroq birinchi bosqichdagi bu ovoz berish shunchaki peshqadam almashgani bilangina e’tiborga loyiq emas: saylovda Lula hukumatidan saylovchilarning noroziligi, Braziliyaning turli hududlaridagi ovoz berish kayfiyati va Tramp ma’muriyatining Lotin Amerikasiga oid siyosati o‘zaro tutashdi.

Fon va kontekst

Birinchi bosqichda Bolsonaro mamlakat janubi-sharqidagi San-Paulu va Minas-Jerays shtatlarida oldinda bo‘ldi. Lula esa o‘zining tayanch hududi deb qaraladigan shimoli-sharq va shimoli-g‘arbdagi qishloq mintaqalarida katta ovoz farqini ta’minlay olmadi. Demak, hududlar kesimidagi qo‘llab-quvvatlash tafovuti ikki nomzodning mamlakat bo‘yicha ovoz ulushlari orasidagi farqni qisqartirish yoki kattalashtirishda muhim omil bo‘ldi.

Tahlilchilar birinchi bosqich natijasini Lula va Mehnatkashlar partiyasiga qarshi norozilik ovozi deb talqin qildi. Bu talqin nafaqat Bolsonaroni qo‘llab-quvvatlashga, balki amaldagi hukumat va hukmron partiyadan norozilik ovozlarda aks etgan bo‘lishi mumkinligiga ham e’tibor qaratadi. Yashash xarajatlarining yuqoriligi, uy xo‘jaliklarining qarzlari, jinoyatchilik va jinoiy guruhlar faoliyatining kengayishi Lula hukumatiga saylovchilarni ishontirishda qiyinchilik tug‘dirgani haqida ham izohlar bildirildi.

Birinchi bosqich bilan bir vaqtda o‘tkazilgan parlament va gubernatorlik saylovlarida Bolsonaroning Liberal partiyasi va ittifoqchilari Senatdagi o‘rinlarning hamda yirik shtatlardagi gubernatorlik lavozimlarining ko‘pini qo‘lga kiritdi. Shu bois ikkinchi bosqich faqat prezidentlik uchun kurash bilangina cheklanmay, Bolsonaro lageri mustahkamlagan siyosiy tayanch va Lula hukumatining qayta saylanish uchun kurashi birgalikda sinovdan o‘tadigan bosqichga aylanishi mumkin.

Ikki nomzoddan tashqari qolgan 9 kishi birinchi bosqichda jami 7,82% ovoz oldi. Yozuvchi Augusto Kuri 3,4 million ovoz bilan uchinchi bo‘ldi, Ronaldu Kayadu va Renan Santos esa ikkinchi bosqichda biror nomzodni qo‘llab-quvvatlamasliklarini bildirdi. Bu ovozlar ikkinchi bosqichda qanday taqsimlanishi yoki ovoz berishda qatnashmagan saylovchilar qaytib kelish-kelmasligi hozircha noma’lum.

Bu xabar nimani anglatadi

Lula uchun birinchi bosqichda namoyon bo‘lgan norozilikni qanday bartaraf etish va o‘z tarafdorlarini ovoz berishga jalb qilish muhim vazifaga aylanishi mumkin. Chunki birinchi bosqich saylovchilarining 21% ovoz berishda qatnashmadi. Ikkinchi bosqichda ovoz berishda qatnashmaganlarning qanchasi ovoz berishi maqolada aytilmagan, biroq bu ko‘rsatkich natijani faqat ikki nomzod o‘rtasidagi ovozlarning ko‘chishi emas, balki saylovda ishtirok etish darajasi ham belgilashi mumkinligini ko‘rsatadi.

Bolsonaro uchun esa birinchi bosqichdagi peshqadamlik va parlament hamda gubernatorlik saylovlarida erishilgan natijalarni ikkinchi bosqichdagi qo‘llab-quvvatlashga aylantira olishi muhim bo‘lishi mumkin. Biroq birinchi bosqichda oldinda bo‘lgani uning ikkinchi bosqichda g‘alaba qozonishini kafolatlamaydi. Saylovdan chiqib ketgan nomzodlar tarafdorlarining tanlovi yoki ovoz berishda qatnashmaganlarning ishtiroki kabi omillar hali ham ahamiyatga ega.

Xalqaro miqyosda Braziliyaning tanlovi Tramp ma’muriyatining Lotin Amerikasiga oid siyosati va mintaqadagi muvozanatga ta’sir qilishi mumkin. Maqolaga ko‘ra, prezident Tramp Oq uyda Bolsonaroni qabul qilgan va Lula hukumatiga jazolovchi bojlar joriy etgan, biroq Braziliya saylovi oldidan ochiq aralashishdan tiyilgan. Lula qayta saylansa, Trampning Donroizm siyosatiga qarshi Lotin Amerikasida muvozanatni saqlashga tayanch bo‘lishi mumkin, degan taxmin ilgari surildi.

Donroizm AQShning Lotin Amerikasidagi ta’sirini kuchaytirishga qaratilgan Tramp tashqi siyosatini anglatuvchi atamadir. Shuning uchun ikkinchi bosqich natijasi Braziliyada kim hokimiyatni egallashini tanlash bilan birga, AQSh va Braziliya munosabatlari hamda Lotin Amerikasida turli siyosiy yo‘nalishlar qay darajada kuchayishini baholash uchun ham imkon bo‘lishi mumkin. Biroq mintaqaga ta’sir qiladigan oqibatlar ikkinchi bosqich natijasi va undan keyingi siyosatga qarab o‘zgarishi mumkin.

Masalan, birinchi bosqichda ovoz bermagan saylovchilar ikkinchi bosqichda ko‘plab qatnashsa, natijani faqat ikki nomzodning avvalgi qo‘llab-quvvatlash darajasi bilan izohlash qiyin bo‘lishi mumkin. Aksincha, ularning ishtiroki cheklangan bo‘lsa, avval ovoz bergan saylovchilarning ovozlari qaysi tomonga o‘tishi muhimroq bo‘lishi mumkin. Bu faqat ehtimoliy holatlarga misol bo‘lib, saylovda haqiqiy ishtirok miqdorini yoki g‘olibni anglatmaydi.

Prezident Lula qayta saylanish uchun kurashishini aytib, “Ikkinchi bosqich — haqiqiy sinov maydoni”, dedi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • 2026-yil 4-oktabr kuni Braziliya prezidentlik saylovining birinchi bosqichida Bolsonaro 47,03%, Lula esa 45,16% ovoz oldi.
  • Saylovdan oldingi so‘rovlar bashorat qilganidan farqli ravishda, Bolsonaro birinchi o‘rinni egalladi.
  • Bolsonaro San-Paulu va Minas-Jeraysda oldinda bo‘ldi, Lula esa shimoli-sharq va shimoli-g‘arbdagi qishloq mintaqalarida katta ovoz farqini ta’minlay olmadi.
  • Birinchi bosqich bilan bir vaqtda o‘tkazilgan parlament va gubernatorlik saylovlarida Bolsonaroning Liberal partiyasi va ittifoqchilari Senatdagi o‘rinlarning hamda yirik shtatlardagi gubernatorlik lavozimlarining ko‘pini qo‘lga kiritdi.
  • Birinchi bosqichda ovoz berishda qatnashmaganlar ulushi 21% bo‘ldi, ikki nomzoddan tashqari qolgan 9 kishi esa jami 7,82% ovoz oldi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Ikkinchi bosqichda Lula va Bolsonarodan qaysi biri g‘alaba qozonishi.
  • Birinchi bosqichda ovoz bermagan saylovchilarning qanchasi ikkinchi bosqichda qatnashishi.
  • Saylovdan chiqib ketgan nomzodlarning tarafdorlari ikkinchi bosqichda amalda kimni tanlashi.
  • Braziliya prezidentlik saylovi natijasi Tramp ma’muriyatining Lotin Amerikasiga oid siyosatida qanday aniq o‘zgarishlarga olib kelishi.

O‘quvchi nimalarni kuzatishi kerak

  • Ikkinchi bosqich natijasini ko‘rib chiqayotganda, birinchi bosqichdagi ovoz ulushlarigina emas, ovoz bermaganlarning ishtiroki va saylovdan chiqib ketgan nomzodlar tarafdorlarining ovozlari qayerga o‘tganiga ham e’tibor qaratish kerak.
  • Prezidentlik saylovi natijalari bilan birga parlament va gubernatorlik saylovlarida shakllangan kuchlar nisbatining keyingi hukumat faoliyatiga qanday ta’sir qilishini ham kuzatish mumkin.
  • Tramp ma’muriyatining Braziliyaga va Lotin Amerikasiga oid siyosati saylovdan oldin va keyin qanday davom etishini kuzatish Braziliya saylovining ikkinchi bosqichi xalqaro miqyosda qanday ahamiyatga ega ekanini baholashga yordam beradi.