Energetik qamal va Kubaning qiyin ahvoli
Kuba hozirda AQSh tomonidan joriy etilgan qattiq energetik blokada (energiya resurslari yetkazib berishning taqiqlanishi) ostida qolgan. Vashington Kuba hukumatini mintaqaga "yomon ta'sir ko'rsatuvchi" kuch deb ataydi va shu sababli unga nisbatan cheklovlar qo'llamoqda.
Yanvar oyidan beri Kuba faqat bitta neft zaryadini qabul qildi, u ham Rossiyadan kelgan edi. Donald Tramp tomonidan imzolangan ijro buyrug'i Kuba bilan savdo qilgan har qanday davlatga nisbatan bojxona tariflarini oshirish bilan tahdid qilgan edi. Natijada, mart oyiga kelib mamlakatning milliy elektr tarmog'i butunlay ishdan chiqdi.
10 million aholi doimiy ravishda elektr energiyasi uzilishlariga (blackouts) duch kelmoqda. Kasalxonalarning reanimatsiya bo'limlari tokdan qolgan, transport va sanoat to'xtab qolgan.
Yashil energiya: Blokadaga qarshi yagona yechim
Common Wealth thinktank (strategik tahlillar markazi) ning Transition Security Project (TSP) loyihasi Kubaning ushbu vaziyatdan chiqib ketish yo'lini taklif qilmoqda. Tahlilga ko'ra, Kuba qayta tiklanadigan energiya manbalariga o'tish orqali AQShning energetik bosimlaridan butunlay xalos bo'lishi mumkin.
Hisobotga ko'ra, 8 milliard dollar miqdoridagi investitsiya Kuba elektr energiyasi ehtiyojining 93.4% qismini qoplash uchun yetarli bo'ladi. Agar investitsiya miqdori 20 milliard dollarga yetsa, Kuba Karib havzasida elektr tarmog'i to'liq yashil energiyaga asoslangan birinchi davlatga aylanadi.
Investitsiya ssenariylari va samaradorligi
TSP tahlilchilari to'rtta turli ssenariyni modellashtirdilar. Bu ssenariylar investitsiya miqdoriga qarab quyidagicha natijalar beradi:
- 5 milliard dollar: Fossil fuel (qazib olinadigan yoqilg'ilar, masalan, neft va gaz) ga bo'lgan bog'liqlikni 20% gacha kamaytiradi.
- 8 milliard dollar: Import qilinadigan yoqilg'ilarga bo'lgan ehtiyojni deyarli nolga tushiradi.
- 19.2 milliard dollar: Mamlakatni 100% qayta tiklanadigan energiya manbalariga o'tkazadi.
Energiya narxlarining pasayishi
Qayta tiklanadigan energiya nafaqat mustaqillikni, balki iqtisodiy tejamkorlikni ham ta'minlaydi. Energiya birligi narxi quyidagicha o'zgaradi:
- Oddiy holatda: 14.3 sent/kVt-soat
- 1 milliard dollar investitsiya bilan: 12.1 sent/kVt-soat
- 8 milliard dollar investitsiya bilan: 6.5 sent/kVt-soat
Texnologik tarkib va amalga oshirish imkoniyatlari
Eng ambitsiyoz (yuqori maqsadli) reja bo'yicha, elektr energiyasining üchdan bir qismi quyosh panellari, beshdan bir qismi shamol turbinalari va qolgan qismi gidroenergetika hamda bioenergiya (organik moddalardan energiya olish) orqali ta'minlanadi.
TSP tadqiqotchisi Kevin Cashmanning ta'kidlashicha, quyosh energiyasi va batareya saqlash tizimlari (energy storage) tobora arzonlashmoqda. Bu esa AQShning "energetik ustunlik strategiyasi"ni zaiflashtiradi.
"AQShning strategiyasi davlatlarni qazib olinadigan yoqilg'ilarga bog'lab qo'yish va yashil o'tishni sekinlashtirishga qaratilgan. Kuba kabi imkoniyatlari katta davlatlar uchun bu o'tish AQShning ta'sirini kamaytiradi", - deydi Cashman.
Tarixiy tajriba va kelajak istiqbollari
Kuba jamiyatini tubdan o'zgartirishga qodir ekanligini tarixan isbotlagan. 1990-yillarda Sovet Ittifoqi qulaganidan so'ng, Kuba qishloq xo'jaligi tizimini tezda agroekologiya (tabiatga zarar yetkazmayan yashil yondashuv) va o'z-o'zini ta'minlashga yo'naltirgan edi.
Oxirgi bir yil ichida Kuba hukumati Xitoyning moliyaviy va texnik yordami bilan 1000 MV dan ortiq quyosh energiyasi quvvatini ishga tushirdi. Bu esa mamlakatning yangi energiya strategiyasiga tayyorligini ko'rsatadi.
Moliyalashtirish masalasi: Kim to'laydi?
Asosiy savol — bu milliardlab dollarlarni kim moliyalashtirishi. Hisobotda bu mablag'lar reparativ iqlim moliyaviy yordam (iqlim o'zgarishlari uchun boy davlatlarning kompensatsiyasi) sifatida ko'rilishi kerakligi aytilgan.
Kuba nafaqat arzon energiya hisobiga tejangan mablag'lar orqali investitsiyalarni qaytara oladi, balki butun dunyoga tashqi bosimlar ostida qanday qilib tezkor energetik transformatsiyani amalga oshirish mumkinligini namoyish etadi. Bu tajriba kelajakda boshqa rivojlanayotgan davlatlar uchun yo'lchi xarita bo'lishi kutilmoqda.
