AQSh va Eron o'rtasidagi keskin ziddiyatlar: Yangi muzokaralar ostonasida

AQSh Prezidenti Donald Tramp Amerika Qo'shma Shtatlari va Eron o'rtasidagi tinchlik muzokaralarining yangi bosqichi yaqin orada boshlanishi mumkinligini ma'lum qildi. Birinchi raund muzokaralari hech qanday kelishuvga erishmagan holda yakunlanganidan so'ng, ikki davlat o'rtasidagi muzokaralar qayta tiklanishi kutilmoqda.

Prezident Trampning so'zlariga ko'ra, yangi muloqotlar keyingi ikki kun ichida Pokistonning poytaxti Islomobod shahrida bo'lishi ehtimoli yuqori. Bu voqea ikki davlat o'rtasidagi ikki haftalik olovkeshan (janglarni vaqtincha to'xtatish kelishuvi) muddati 22-aprelga qadar tugashidan oldin amalga oshirilishi rejalashtirilgan.

Pokistonning vositachilik roli va Islomobodning ahamiyati

Donald Tramp ushbu muzokaralar uchun Islomobod shahrini tanlashda Pokistonning strategik rolini ta'kidladi. U ayniqsa, Pokistonning Field Marshal (oliy harbiy unvon) Asim Munirning diplomatik sa'y-harakatlarini yuqori baholadi.

"Siz u yerda (Islomobodda) qolishingiz kerak, chunki keyingi ikki kun ichida muhim voqealar sodir bo'lishi mumkin. Biz u yerga borishga moyilmiz, chunki Field Marshal ajoyib ish bajarmoqda", — dedi Donald Tramp intervyusida.

Pokiston uzoq vaqtdan beri G'arb va Yaqin Sharq davlatlari o'rtasida ko'prik vazifasini o'tab kelgan. Ushbu vaziyatda Pokistonning neytral pozitsiyasi va harbiy-diplomatik nufuzi ikki dushman tomonni bir stola jamlashda asosiy omil bo'lib xizmat qilmoqda.

Yadroviy masalalar: Kelishuv yo'lidagi asosiy to'siqlar

Muzokaralarning eng asosiy va nozik nuqtasi Eronning yadroviy qurol yaratish imkoniyatlarini butunlay cheklash masalasidir. AQSh Tehrondan yadroviy qurolga intilmaslikni qat'iy talab qilmoqda, biroq tomonlar muddatlar bo'yicha kelisha olmayapti.

Uran boyitish va vaqt oralig'idagi ziddiyatlar

AQSh va Eron o'rtasidagi asosiy bahslar quyidagi nuqtalarda jamlangan:

  • AQShning taklifi: Eron barcha yadroviy faoliyatini, xususan, uran boyitishni (uran konsentratsiyasini oshirib, uni yadroviy qurol uchun yaroqli holga keltirish jarayoni) 20 yilga to'xtatishi kerak.
  • Eronning javobi: Tehran ushbu muddatni maksimal 5 yilgacha qisqartirishni taklif qilmoqda.

Donald Tramp 20 yillik cheklov haqidagi xabarlardan noroziligini bildirdi va Eronning yadroviy qurolga ega bo'lishi mutlaqo mumkin emasligini qayta ta'kidladi. Bu vaziyat ikki tomonning xavfsizlik tushunchalari orasidagi chuqur farqni ko'rsatadi.

Iqtisodiy va strategik talablar: Muzokaralar kun tartibi

Yadroviy masaladan tashqari, muzokaralar stoli ustida bir qator iqtisodiy va geosiyosiy masalalar yotibdi. Eron o'zining iqtisodiy holatini yaxshilash uchun quyidagi talablarni ilgari surmoqda:

  • Muzlatilgan aktivlar: AQSh banklarida muzlatilgan Eron davlat mablag'larini qaytarish.
  • Sanktsiyalarning bekor qilinishi: Ham birlamchi (AQSh bilan bevosita savdo cheklovlari), ham ikkilamchi (AQSh bilan savdo qilgan uchinchi davlatlarga qo'llaniladigan jazo) sanksiyalarni olib tashlash.
  • Ormuz bo'g'ozi ustidan nazorat: Dunyo nefti va gazi tashiladigan eng muhim suv yo'li bo'lgan Ormuz bo'g'ozini nazorat qilish huquqini tan olish.

Eskalatsiya va bosim strategiyasi

Muzokaralar samarasiz tugagach, Donald Tramp Eronga nisbatan bosimni kuchaytirish uchun dengiz blokadasini (kemalarning portlarga kirishini harbiy kuch bilan to'sish) buyurdi. Bu chora Eronni AQSh talablariga bo'ysunishga majbur qilish uchun qo'llanilgan "maksimal bosim" strategiyasining bir qismidir.

Kelajakdagi ehtimollar va xalqaro ta'sirlar

Agar keyingi ikki kun ichidagi muzokaralar ham muvaffaqiyatsiz tugasa, Yaqin Sharqdagi vaziyat yanada keskinlashishi mumkin. Bu nafaqat ikki davlat, balki butun dunyo iqtisodiyotiga, ayniqsa neft narxlariga jiddiy ta'sir ko'rsatadi.

Xulosa qilib aytganda, Donald Trampning diplomatik harakatlari va harbiy bosimi o'rtasidagi muvozanat Eronni kelishuvga undaydimi yoki yangi mojaro boshlanishiga sabab bo'ladimi, shuni vaqt ko'rsatadi. Dunyo hamjamiyati endi Islomoboddagi yopiq eshiklar ortidagi muloqotlar natijasini kutmoqda.