Li Jemyon hukumati ilgari surgan siyosat ko‘rib chiqiladigan bu yilgi Milliy Assambleya (국회) Sanoat, savdo, energetika, kichik va o‘rta korxonalar hamda startaplar qo‘mitasining (산업통상자원중소벤처기업위원회) davlat auditi (국정감사) 6-oktabrda boshlanadi. Hankyoreh (한겨레) xabariga ko‘ra, hukmron va muxolif partiyalar 800 trillion vonlik Honam yarimo‘tkazgichlar klasteri hamda 200 milliard dollarlik AQShga sarmoya masalalarida asosiy bahsga kirishishi kutilmoqda. Yarimo‘tkazgichlar sohasidagi ilmiy-tadqiqot va ishlanmalar xodimlarining ish vaqtiga doir cheklovlarni yumshatish hamda davlat muassasalarini birlashtirish masalalari ham ko‘rib chiqiladi.
Fon va kontekst
Xabar qilinishicha, Koreya Xalq kuchi partiyasi Honam, Chungcheong va Yeongnam mintaqalaridagi uchta yirik mega-loyihani amalga oshirish jarayonida kompaniyalarga bosim o‘tkazilgan-o‘tkazilmaganini sinchiklab tekshirishni rejalashtirmoqda. Yarimo‘tkazgichlar klasterining joylashuvi yuzasidan partiya nega Degu–Kyonbuk emas, balki Honam degan mazmunda hujumlar uyushtirib kelgan. Bunga javoban Koreya Demokratik partiyasi quyi yarim yillikda qo‘mitalar tarkibi shakllantirilganida Honamdan 6 nafar deputat va mutanosib vakillik asosida saylangan 1 deputatni sanoat qo‘mitasiga kiritdi.
Guvohlarni chaqirish masalasida ham hukmron va muxolif partiyalar o‘rtasidagi taranglik davom etdi. Koreya Xalq kuchi partiyasi Samsung Electronics raisi Li Jey Yong va SK Group raisi Chve Te Vonni guvoh sifatida chaqirishni qat’iy talab qildi, biroq partiyalar fraksiyalari rahbarlari o‘rtasidagi maslahatlashuvda bu taklif o‘tmadi. Shunga qaramay, 6-oktabrdagi auditda Samsung Electronics kompaniyasidagi mukofot puli masalasi yuzasidan Samsung Group Umumkorxona kasaba uyushmasining Samsung Electronics bo‘limi rahbari Chve Sung Xo guvoh sifatida chaqirildi.
AQShga sarmoya borasidagi bahs auditdan sal oldin — 1-oktabrda — AQSh Alyaskadagi suyultirilgan tabiiy gazga (LNG — suyuqlikka aylantirilgan tabiiy yoqilg‘i) 50 milliard dollar sarmoya kiritishini bir tomonlama e’lon qilgani haqidagi xabar ortidan avj oldi. Maqolaga ko‘ra, sanoat qo‘mitasidagi hukmron partiya vakili hukumat tijoriy asoslanganlik va ichki qonuniy tartib-taomillarni vaj qilib, bunga to‘sqinlik qilayotganini hamda parlament roziligi ham zarurligini aytgan. Xabarda tijoriy jihatdan o‘zini oqlamaydigan sarmoya uchun Janubiy Koreya–AQSh strategik sarmoyalar to‘g‘risidagi maxsus qonun (한미전략투자특별법) asosida sanoat qo‘mitasining roziligi kerakligi tushuntirilgan.
Yarimo‘tkazgichlar sohasidagi ilmiy-tadqiqot va ishlanmalar xodimlarining haftasiga 52 soatlik ish vaqti cheklovini yumshatishni nazarda tutuvchi Mega maxsus hududlar to‘g‘risidagi qonun loyihasi (메가특구특별법안) sanoat qo‘mitasidan Davlat boshqaruvi va xavfsizlik qo‘mitasiga o‘tkazildi. Hukumat a’zolikni qayta tiklashga urinayotgan Keng qamrovli va progressiv Tinch okeani hamkorligi to‘g‘risidagi bitim (포괄적·점진적 환태평양동반자협정, CPTPP) yuzasidan esa qishloq hududlaridan saylangan hukmron va muxolif partiya deputatlari, asosan, fikrlarni yig‘ish jarayoni muhimligini ta’kidlashi kutilmoqda.
Bu xabar nimani anglatadi
Honam klasteri haqidagi bahsda parlament nafaqat sarmoya miqdorini, balki loyiha qanday amalga oshirilayotgani va uning joylashuvi qay darajada asosli ekanini ham so‘roq qilishi mumkin. Koreya Xalq kuchi partiyasining kompaniyalarga bosim o‘tkazilgani haqidagi da’volari va Koreya Demokratik partiyasining mintaqadan saylangan deputatlarni qo‘mitaga kiritgani shuni ko‘rsatadiki, loyiha amalda ro‘yobga chiqish-chiqmasligidan qat’i nazar, auditda mintaqaviy vakillik va kompaniyalarning qaror qabul qilishi masalalari ham ko‘tarilishi mumkin. Biroq maqolada kompaniyalarga haqiqatan bosim o‘tkazilgan-o‘tkazilmagani, klasterning aniq jadvali va uni amalga oshirishning yakuniy usuli haqida ma’lumot yo‘q.
AQShga sarmoya masalasida ikki partiyaning odatiy siyosiy qarama-qarshiligidan tashqari, sarmoyaning tijoriy jihatdan o‘zini oqlashi, ichki tartib-taomillar va parlament roziligi muhokama mavzusi bo‘ldi. Tijoriy jihatdan o‘zini oqlamaydigan sarmoyaga sanoat qo‘mitasining roziligi kerakligi haqidagi xabarni hisobga olsak, qo‘mitaning ko‘rib chiqishi sarmoya shartlari bo‘yicha parlamentning roli bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Sanoat qo‘mitasi raisi Koreya Xalq kuchi partiyasidan deputat Kim Song Von ekani ham e’tiborga molik, biroq bundan keyingi muzokaralar yoki ovoz berish natijalarini oldindan aytib bo‘lmaydi.
Masalan, Honam yoki boshqa mintaqalarda yarimo‘tkazgichlar bilan bog‘liq ish izlayotganlar auditda loyihani amalga oshirish yo‘nalishi va ish vaqtiga doir cheklovlar muhokamasi qanday kechishini kuzatishi mumkin. Ammo masalaning auditda ko‘tarilgani bilangina sarmoya tasdiqlandi yoki mehnat sharoitlari o‘zgardi, deb bo‘lmaydi.
Tegishli tartiblar va yordam haqida ma’lumot
Xabarga ko‘ra, Mega maxsus hududlar to‘g‘risidagi qonun loyihasida yarimo‘tkazgichlar sohasidagi ilmiy-tadqiqot va ishlanmalar xodimlarining haftasiga 52 soatlik ish vaqti cheklovini yumshatish nazarda tutilgan, biroq maqolada qonun loyihasi kimlarga tatbiq etilishi, qachon kuchga kirishi yoki uning ko‘rib chiqilishi qanday yakunlangani ko‘rsatilmagan. Shu sababli bu muhokamaning o‘zidan amaldagi ish vaqti qoidalari o‘zgardi, degan xulosaga kelmaslik kerak.
Kompaniyaning ichki yuridik qo‘llanmasi (L1) amalda ishlangan vaqt bilan tanaffus vaqtini alohida tekshirish lozimligini ta’kidlaydi. Haftasiga 40 soatdan ortiq ishlagan taqdirda qo‘shimcha ish haqi olish huquqi tan olinishi mumkinligi haqidagi izoh kamida 5 nafar xodimi bor ish joylari sharti bilan berilgan; tanaffus vaqtiga oid qoidalar esa doimiy ravishda 4 nafargacha xodim ishlaydigan joylarga ham tatbiq etilishi qayd etilgan. Qo‘llanmada homilador xodimlarga qo‘shimcha ish topshirish mumkin emasligi ham aytilgan, biroq har bir holatga tatbiq etilishi amaldagi ish tartibi va shartlarini ko‘rib chiqishni talab qiladi.
Shu bois ilmiy-tadqiqot va ishlanmalar xodimlari uchun muhimi — cheklovlarni yumshatish haqidagi muhokamani amalda qo‘llanayotgan mehnat sharoitlaridan farqlash. Ishga kelish va ketish vaqtlarini hamda haqiqatda dam olish mumkin bo‘lgan vaqtni alohida qayd etib, ish joyining hajmi va mehnat shaklini ham hisobga olish kerak. Bu material umumiy yuridik ma’lumot beradi; unda Mega maxsus hududlar to‘g‘risidagi qonun loyihasining batafsil mazmuni yoki ushbu kasb guruhiga nisbatan alohida tatbiq etiladigan mezonlar tushuntirilmagan.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- Sanoat qo‘mitasining davlat auditi 6-oktabrda boshlanadi; xabarlarda Honam yarimo‘tkazgichlar klasteri va AQShga sarmoya asosiy bahs mavzulari sifatida ko‘rsatilgan.
- Koreya Xalq kuchi partiyasi uchta yirik mega-loyihani amalga oshirish jarayonida kompaniyalarga bosim o‘tkazilgan-o‘tkazilmaganini so‘roq qilishni rejalashtirmoqda; Li Jey Yong va Chve Te Von raislarni guvoh sifatida chaqirish taklifi fraksiyalar rahbarlari maslahatlashuvida o‘tmadi.
- Maqolada tijoriy jihatdan o‘zini oqlamaydigan AQShga sarmoya uchun Janubiy Koreya–AQSh strategik sarmoyalar to‘g‘risidagi maxsus qonun asosida sanoat qo‘mitasining roziligi kerakligi tushuntirilgan.
- Mega maxsus hududlar to‘g‘risidagi qonun loyihasi Davlat boshqaruvi va xavfsizlik qo‘mitasiga o‘tkazildi; 19-oktabrdagi davlat muassasalari auditi uchun tegishli muassasalar kasaba uyushmalari rahbarlari ham ma’lumot beruvchi sifatida chaqirildi.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Alyaskadagi LNG sarmoyasi bo‘yicha Janubiy Koreya va AQSh o‘rtasidagi maslahatlashuvlar keyinchalik qanday davom etishi maqolada aytilmagan.
- Honam yarimo‘tkazgichlar klasteri loyihasining aniq jadvali va uni amalga oshirishning yakuniy usuli tasdiqlanmagan.
- Auditda ko‘tariladigan kompaniyalarga bosim o‘tkazilgani haqidagi da’volarning asosi va tekshiruv natijalari, Mega maxsus hududlar to‘g‘risidagi qonun loyihasining ko‘rib chiqilishi hamda mehnat sharoitlaridagi amaliy o‘zgarishlarni faqat maqolaga qarab bilib bo‘lmaydi.
O‘quvchi nimalarni tekshirishi mumkin
- Yarimo‘tkazgichlar bo‘yicha ilmiy-tadqiqot va ishlanmalar xodimlari qonun loyihasi yuzasidan muhokamani amaldagi mehnat sharoitlaridan farqlashi, amalda ishlangan va tanaffus qilingan vaqt qaydlarini hamda ish joyining hajmini tekshirishi lozim.
- AQShga sarmoya bilan bog‘liq holda, parlament sanoat qo‘mitasining rozilik tartibi amalda qaysi loyihalarga tatbiq etilishini hamda keyinchalik rasman e’lon qilinadigan maslahatlashuv va ko‘rib chiqish natijalarini kuzatish mumkin.
- Mintaqaviy yarimo‘tkazgichlar loyihalariga qiziquvchilar auditda aniqlanadigan loyiha jadvali va amalga oshirish usulini kompaniyalarga bosim o‘tkazilgan-o‘tkazilmagani bo‘yicha tekshiruv natijalaridan alohida ko‘rib chiqib, tekshirishi ma’qul.
