Eron davlat OAVlari xabariga ko‘ra, mamlakat prezidenti Mas’ud Pezeshkiyan dushanba kuni AQSh bilan muzokaralarning “ma’nosi yo‘q”ligini aytdi. Uning ta’kidlashicha, muzokaralardan keyin shu kungacha uch marta hujumga uchragan, AQSh esa muloqotni emas, Eron Islom Respublikasini (이란 이슬람공화국) ag‘darishni maqsad qilgan. Bu bayonot urushni tugatish bo‘yicha muhokamalar bir necha oydan beri boshi berk ko‘chaga kirib qolgan bir paytda yangradi.
Bu — Eron prezidentining muzokaralarga bergan bahosi va uning da’vosi. Taqdim etilgan xabarning o‘zi uning tilga olgan uchta hujumi qachon sodir bo‘lgani va aynan nimalardan iborat bo‘lganini tasdiqlashga imkon bermaydi.
Fon va kontekst
Xabarga ko‘ra, Yaqin Sharqdagi urush fevral oxirida AQSh va Isroilning Eronga kutilmagan hujumi bilan boshlandi. Hujumlar boshlangan paytda AQSh va Eron Eronning yadroviy dasturi bo‘yicha muzokara olib borayotgan edi. Urushdan oldin davom etgan muloqot va undan keyingi harbiy to‘qnashuvlar bir voqeaning turli bosqichlari sifatida o‘zaro bog‘lanib ketgan.
To‘qnashuv tomonlari iyun oyida mojaroni doimiy hal etish uchun asoslarni o‘z ichiga olgan anglashuv memorandumiga kelishdi. Biroq Eron Hormuz bo‘g‘ozidagi kemalarni nishonga olgan hujumlardan keyin AQSh harbiy amaliyotlari qayta boshlandi, urushni tugatish yo‘lidagi siljish esa bir necha oy davomida boshi berk ko‘chada qoldi, deb xabar berdi OAV. Anglashuv memorandumi bo‘lishiga qaramay, janglar qayta boshlangani kelishuvning mavjudligi o‘z-o‘zidan mojaroga barham bermaganini ko‘rsatadi.
Bu xabar nimani anglatadi
Pezeshkiyanning bayonoti Eron tomonida muzokaralarni davom ettirish mumkinligiga ishonchsizlik borligini ko‘rsatadi. Biroq faqat prezidentning bir bayonotiga qarab AQSh va Eron o‘rtasidagi muzokaralar rasman yakunlangan, deb bo‘lmaydi. Hozircha tasdiqlangan ma’lumotlar — uning muzokaralardan keyin hujumlar bo‘lgani haqidagi da’vosi va urushni tugatish bo‘yicha muhokamalar bir necha oydan beri boshi berk ko‘chada ekani haqidagi xabardir.
Diplomatik yechimni muhokama qilish uchun muloqotni davom ettirish mumkinligiga ishonch zarur. Tomonlardan biri muzokaralarning o‘zini ma’nosiz deb atasa, muzokaralarni qayta boshlash shartlari yoki kelishuvni bajarish bilan bog‘liq muammolarni hal etish yanada qiyinlashishi mumkin. Bu — bayonot va hozirgi boshi berk vaziyatdan kelib chiqib ko‘rish mumkin bo‘lgan ehtimol, kelajakdagi muzokaralar natijasini oldindan belgilamaydi.
Masalan, ikki tomon yana muloqot boshlagan taqdirda ham, hujumlar va va’dalarning bajarilishiga oid savollar ochiq qolsa, muloqot urushni tugatishga olib keladimi — bu noaniq bo‘lishi mumkin. Xabarda bu savollarni hal etishga yordam beradigan aniq kelishuv shartlari yoki keyingi muzokaralar jadvali keltirilmagan.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- Eron davlat OAVlari xabariga ko‘ra, Pezeshkiyan dushanba kuni AQSh bilan muzokaralarning “ma’nosi yo‘q”ligini aytdi.
- U muzokaralardan keyin shu kungacha uch marta hujumga uchraganini da’vo qildi.
- Xabarga ko‘ra, urush fevral oxirida AQSh va Isroilning Eronga kutilmagan hujumi bilan boshlandi va o‘sha paytda AQSh hamda Eron yadroviy dastur masalasida muzokara olib borayotgan edi.
- To‘qnashuv tomonlari iyun oyida doimiy yechim asoslarini o‘z ichiga olgan anglashuv memorandumiga kelishdi, biroq Eron Hormuz bo‘g‘ozidagi kemalarni nishonga olgan hujumlardan keyin AQSh harbiy amaliyotlari qayta boshlandi.
- Xabarda urushni tugatish yo‘lidagi siljish bir necha oydan beri boshi berk ko‘chada ekani aytilgan.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Pezeshkiyan tilga olgan, muzokaralardan keyingi uchta hujumning har biri qachon sodir bo‘lgan va qaysi hujumlarni nazarda tutgan?
- Iyun oyidagi anglashuv memorandumining aniq bandlari qanday va uni kimlar imzolagan?
- Xabarning oxirida davom etib, uzilib qolgan muzokaralarga oid parchada nima deyilgan va hozir muzokaralar qanday holatda?
O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak
- Keyingi xabarlarda Pezeshkiyan aytgan uchta hujumning vaqti va nishonlari aniq tasdiqlanishiga e’tibor berish kerak.
- Iyun oyidagi anglashuv memorandumining tomonlari va bandlari, shuningdek, kelishuvdan keyin harbiy amaliyotlar qayta boshlanishiga olib kelgan jarayon haqida qo‘shimcha ma’lumot berilsa, muzokaralar qayerda to‘xtab qolganini tushunishga yordam beradi.
- Muzokaralarning qayta boshlanishi bilan urushni tugatish bo‘yicha muhokamalardagi siljishni bir-biridan farqlash kerak. Muloqot qayta boshlangan taqdirda ham bu mojaro hal bo‘lishi aniq degani emas.
