Moskvaning tirband ko‘chalari, ko‘cha tomoshalari va san’at muzeyi oldidagi o‘quvchilar orasida urush go‘yo yollash reklamasi kabi bir zum ko‘rinib, keyin g‘oyib bo‘layotgandek tuyuldi. Kolonkada Rossiya va Janubiy Koreya munosabatlaridagi o‘zgarishlar Koreya yarimoroli diplomatiyasi masalalari bilan bog‘lanib, Shimoliy va Janubiy Koreya tomonlari o‘rtasidagi muloqot zarurligi ko‘tariladi.

Fon va kontekst

Kim Yon Chhol Moskvaga ketayotib Lev Tolstoyning «Urush va tinchlik» romanini o‘qiganini yozdi. Asarda tasvirlangan urush va shaxsiy hayot haqida o‘ylar ekan, u Moskvada urush va kundalik hayot beqaror tarzda yonma-yon mavjud bo‘lgan manzaraga duch kelganini bayon qiladi. Ko‘chadagi raqamli reklama ekranida yollash reklamasi bir zumga paydo bo‘lishi uning urush shahar manzarasida osonlikcha ko‘zga tashlanmay qolishi mumkinligi haqidagi kuzatuvini ifodalaydi.

U tasvirlagan Moskvada tirbandlik, gumburlab ketayotgan mototsiklchilar guruhi, san’at muzeyi oldidagi yosh o‘quvchilar va Arbat ko‘chasidagi qo‘shiqchi oldida raqsga tushayotgan yosh juftliklar bor edi. Boshqa tomondan, kolonkada Ukraina dronlar yordamida Moskvaning janubidagi neftni qayta ishlash zavodiga zarba berganidan keyin yoqilg‘i quyish shoxobchalaridagi navbatlar uzaygani haqida mish-mish ham keltiriladi. Bu mish-mish navbatlar ko‘lami yoki yoqilg‘i ta’minotiga amalda ko‘rsatilgan ta’sir tasdiqlanganini anglatmaydi.

Kim Yon Chhol mudofaa xarajatlari tufayli Rossiyaning budjet taqchilligi (davlat xarajatlari daromadlardan oshib ketadigan holat) va davlat qarzi ortgani, tushum yetishmasligini qoplash uchun turli soliqlar oshirilganini yozdi. U iqtisodiy turg‘unlik sabab restoranlar huvillab qolgani, aeroportdagi kirish-chiqish tartib-taomillari esa ko‘p vaqt olgani va mashaqqatli kechganini tasvirladi. Bular kolonkani yozgan muallifning Moskvada ko‘rgan-kechirganlari va baholari bo‘lib, iqtisodiy vaziyat ko‘lami yoki sabablarini mustaqil tasdiqlovchi statistika sifatida keltirilmagan.

Kolonkaning asosiy fikriga ko‘ra, diplomatik vaziyat ham o‘zgargan. Kim Yon Chhol 2005-yilgi 19-sentabr qo‘shma bayonotidan (9·19 공동성명) keyin Rossiya vakillik qilgan Shimoli-sharqiy Osiyoda ko‘p tomonlama xavfsizlik hamkorligi bo‘yicha ishchi guruhni eslar ekan, hozir Rossiya yetakchilik qilayotgan Yevrosiyo xavfsizlik hamkorligi tuzilmasi o‘zgargan vaziyatni aks ettirishini yozdi. Uning tahliliga ko‘ra, Xitoy–Yaponiya, Rossiya–Yaponiya va Shimoliy–Janubiy Koreya munosabatlari yomonlashgani sabab Shimoli-sharqiy Osiyoda umumiy xavfsizlik istiqboli uzoqlashgan.

Bu xabar nimani anglatadi

Kim Yon Chhol Shimoliy Koreya, Xitoy va Rossiya munosabatlarini mafkuraviy ittifoq emas, balki mamlakatlar manfaatlari mushtarakligiga asoslangan munosabat sifatida izohlaydi. Uning tahliliga ko‘ra, hozirgi Yevrosiyo xavfsizlik hamkorligi ham shimoliy mamlakatlar manfaatlarining birlashishi natijasidir va manfaatlar o‘zgarsa, bu hamkorlik ham o‘zgarishi mumkin. Demak, bu hamkorlik davom etish-etmasligini tushunish uchun faqat mafkuraviy shiorlarga emas, balki mamlakatlar manfaatlarining o‘zaro qanday tutashishiga ham qarash kerak.

Janubiy Koreya va Rossiya munosabatlari haqida u Rossiya Janubiy Koreya bilan diplomatik aloqalar o‘rnatganidan keyin Shimoliy va Janubiy Koreya o‘rtasida muvozanatli diplomatiya yuritganini, ammo Rossiya–Ukraina urushidan so‘ng Janubiy Koreya sanksiyalarga qo‘shilgani sabab Rossiyaning Janubiy Koreyadan oladigan manfaatlari unchalik qolmaganini yozdi. Kim Yon Chhol Rossiyaning pozitsiyasini shunday bayon qildi: Rossiya Janubiy Koreyaning sanksiyalarga rioya qilishini tushunadi, ammo sanksiyalar qo‘llanmaydigan sohalarda uning sustligini tushunish qiyin. Bu kolonkada keltirilgan Rossiya nuqtayi nazari bo‘lib, munosabatlardagi barcha masalalarni qamrab olgan rasmiy kelishuv yoki ikki mamlakatning umumiy pozitsiyasi deb qaralmaydi.

Kolonkada ta’kidlangan yechim — munosabatlar yomon bo‘lgan paytda ham muloqotni davom ettirish. Kim Yon Chhol urush tugaganidan keyin ham hamma narsa o‘z-o‘zidan urushdan oldingi holatga qaytmasligini, muloqot yo‘qligi uzoq davom etsa, adovat tuzilmaviy tus olishi mumkinligidan xavotir bildirdi. Shuningdek, u shimoliy mamlakatlar bo‘yicha ekspertlar Shimoliy va Janubiy Koreya munosabatlari bevosita tomonlarga taalluqli masala bo‘lgani uchun uchinchi tomonning aralashuvi qiyinligini ta’kidlaganini aytdi. Uning xulosasi shuki, ko‘p tomonlama hamkorlik ham Shimoliy va Janubiy Koreya o‘rtasidagi ikki tomonlama munosabatlar yo‘lga qo‘yilgandagina mumkin.

Masalan, Shimoliy va Janubiy Koreya o‘rtasida bevosita muloqot qilish qiyin bo‘lsa, qo‘shni mamlakatlarning roli bilangina ikki tomonlama munosabatlar muammosini hal etib bo‘lmaydi — kolonkadagi mantiq shunday. Bu uchinchi mamlakatlar bilan diplomatiya keraksiz degani emas. Aksincha, qo‘shni mamlakatlar hamkorligiga tayanish bilangina cheklanmay, Shimoliy va Janubiy Koreya tomonlari o‘zaro munosabatlarni yo‘lga qo‘yishi uchun muloqotni ham ko‘zdan qochirmaslik kerak, degan fikr sifatida talqin qilinadi.

Shu nuqtayi nazardan, kolonkada demilitarizatsiya qilingan zonadagi mina hodisasi tinchlik yo‘lidagi vazifa sifatida ko‘riladi. Kim Yon Chhol hodisada jabrlangan harbiylarning iztiroblariga hamdardlik bildirib, sabablarni aniq aniqlash va takrorlanishining oldini olish choralarini topish kerakligini ta’kidladi. Alohida xabarda o‘tgan oyning 21-kunidagi mina portlashi bo‘yicha Janubiy Koreyaning uzr so‘rash va muloqot qilish talabi Shimoliy Koreyaning raketa uchirish mashqi bilan rad etilgani talqin qilingan. Xabarda aytilishicha, Shimoliy Koreya yadroviy urushni tiyib turish salohiyatini kuchaytirishni ro‘kach qilgan, Janubiy Koreya Mudofaa vazirligi (국방부) esa ballistik raketa uchirilishini BMT Xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyalarini buzuvchi jiddiy harakat deb atab, keskinlikni kuchaytiruvchi xatti-harakatlarni to‘xtatishga chaqirgan.

Xabarlarda turlicha bayon qilingan jihatlar

Raketalar bosib o‘tgan masofa xabarlarda iqtibos keltirilgan manbalarga qarab farq qiladi. Shimoliy Koreyaning Rodong Sinmun gazetasi (노동신문) raketa Sharqiy dengizdagi 1 000 km masofada joylashgan belgilangan nishonga tekkanini xabar qildi, Janubiy Koreya Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi (합동참모본부) esa raketa 700 km dan ortiq masofaga uchganini ma’lum qildi. Yaponiya Mudofaa vazirligi raketa 680 km masofani bosib o‘tgan, deb baholadi. Shimoliy Koreya uchirgan raketa «Hvasong-16na» gipertovushli raketasi bo‘lishi mumkinligi aytilgan, biroq mazkur xabarda ham uning turi aniq deb ko‘rsatilmagan.

Ikki matnning diqqat markazi ham turlicha. Kolonkada Moskvaning kundalik hayoti, Rossiyaning tashqi aloqalari va Shimoliy–Janubiy Koreya muloqoti haqidagi muallif tahlili markazga qo‘yilgan. Raketa haqidagi xabarda esa uchirish mashqi va Shimoliy Koreya, Janubiy Koreya hamda Yaponiya tomonidan berilgan bayonotlar yoritilib, mina hodisasi yuzasidan uzr va muloqot talabiga kuch namoyishi bilan javob berilgani talqin qilingan. Ikki matn bir hodisaga qarama-qarshi baho bermaydi: ulardan biri mina hodisasini tinchlik va diplomatiya vazifasi sifatida ko‘radigan kolonka, ikkinchisi esa o‘sha kundagi harbiy javob haqida xabar beradi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Kim Yon Chhol Moskvada urush va kundalik hayot yonma-yon mavjudligini tasvirlab, kolonkada urushning Rossiya iqtisodiyoti va turmushiga ta’sirini yoritdi.
  • Kolonkada Rossiya Janubiy Koreya bilan diplomatik aloqalar o‘rnatganidan keyin Shimoliy va Janubiy Koreya o‘rtasida muvozanatli diplomatiya yuritgani, Rossiya–Ukraina urushidan keyin Janubiy Koreyaning sanksiyalarga qo‘shilishi tufayli Rossiyaning Janubiy Koreyadan oladigan manfaatlari unchalik qolmagani bayon qilingan.
  • Alohida xabarga ko‘ra, Shimoliy Koreya oyning 3-kuni tongda raketa uchirish mashqini o‘tkazgan va unga Davlat ishlari komissiyasi raisi Kim Jong Un kuzatuvchilik qilgan. Shimoliy Koreya tomonidan berilgan ma’lumotlar bilan Janubiy Koreya va Yaponiya tomonidan raketaning bosib o‘tgan masofasi bo‘yicha berilgan baholar bir-biridan farq qilgan.
  • Kim Yon Chhol demilitarizatsiya qilingan zonadagi mina hodisasi sabablarini aniqlash va uning takrorlanishiga yo‘l qo‘ymaydigan choralarni ishlab chiqish kerakligini ta’kidladi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Moskvaning janubidagi neftni qayta ishlash zavodiga dron hujumining aniq sanasi va yetkazilgan zarar ko‘lami asl matnda keltirilmagan.
  • Yoqilg‘i quyish shoxobchalaridagi navbatlar uzaygani haqidagi mish-mishning asosi va uning yoqilg‘i ta’minotiga amaldagi ta’siri tasdiqlanmagan.
  • Demilitarizatsiya qilingan zonadagi mina hodisasining aniq sodir bo‘lgan vaqti va tafsilotlari kolonkada ham, raketa haqidagi xabarda ham yetarlicha tushuntirilmagan.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Neftni qayta ishlash zavodiga hujum va yoqilg‘i quyish shoxobchalaridagi navbatlar haqidagi ma’lumot kolonkada mish-mish sifatida keltirilgan. Keyingi xabarlarda hujum sanasi, yetkazilgan zarar ko‘lami va yoqilg‘i ta’minotiga amaldagi ta’sir alohida tasdiqlangan-tasdiqlanmaganini tekshirish kerak.
  • Raketaning bosib o‘tgan masofasi haqidagi ma’lumotlar Shimoliy Koreya tomoni, Janubiy Koreya Birlashgan shtab boshliqlari qo‘mitasi va Yaponiya Mudofaa vazirligi tomonidan turlicha berilgan. Bir tomonning raqamini uzil-kesil tasdiqlangan fakt sifatida qabul qilmasdan, bayonot bergan manba va undagi ifodani birgalikda tekshirish mumkin.
  • Demilitarizatsiya qilingan zonadagi mina hodisasining yuz berish tafsilotlari va sabablari aniqlanishi, takrorlanishining oldini olish choralari tasdiqlanishi kerak. Kolonkadagi talablarni Shimoliy Koreyaning raketa uchirgani haqidagi xabardan farqlab, hodisaning o‘zi yuzasidan keyingi izohlar berilgan-berilmaganiga e’tibor qaratish muhim.

Manbalar