Xitoy raisi Si Szinpin AQSh prezidenti Donald Tramp bilan sammit uchrashuvida qatnashish uchun Vashingtonga kelganida, Xitoy tomoni Oq uyda “hold room” deb ataladigan alohida dam olish xonasini tayyorlab qo‘yishni so‘ragani haqida xabar berildi. Xabarga ko‘ra, bu uchrashuvlar orasida dam olishi uchun joy ajratish haqidagi iltimos bo‘lgan. Biroq bu iltimos yoki jadvaldagi tanaffusning o‘zi Si raisning sog‘lig‘ida muammo borligini aniqlash uchun yetarli emas.

Fon va kontekst

The Wall Street Journal (WSJ) 2-kuni (mahalliy vaqt bilan) Si raisning AQShga tashrifiga tayyorgarlikdan xabardor shaxslarga tayanib, Xitoy tomoni “hold room” so‘ragani haqida yozdi. Xabarga ko‘ra, xonaga faqat Si raisning rafiqasi Pen Liyuan kirishi mumkin bo‘lgan, uning eng yaqin safdoshi — Xitoy Kommunistik partiyasi Markaziy siyosiy byurosi Doimiy qo‘mitasi a’zosi Say Chi ham u yerga kira olmagan. Jorj H. U. Bush ma’muriyati davrida Oq uy Milliy xavfsizlik kengashining Xitoy bo‘yicha katta direktori bo‘lib ishlagan Dennis Uaylder maxsus dam olish xonasi ajratilishini “odatdan tashqari holat” deb baholadi.

Ma’lum qilinishicha, Xitoy tomoni Tramp bilan 24-sentabrga rejalashtirilgan ishchi tushlikni bekor qilishni tashrifdan bir oy oldin so‘ragan. Tomon Si raisga ko‘proq dam olish vaqti kerakligini bildirgan. Xabarda aytilishicha, Vashingtonda 48 soatga ham yetmaydigan tashrif davomida taxminan besh soatlik tanaffus bo‘lgan. Tashrifning 23-kuni, yetib kelgan oqshomda, rasmiy tadbir rejalashtirilmagan; oxirgi kuni — 25-kuni — Milliy arxivlar va hujjatlarni boshqarish idorasiga tashrif taxminan 10 daqiqa davom etgan.

Avval ham ommaviy tadbirlar yoki harakatlariga qarab uning sog‘lig‘i haqida taxminlar tarqalgan. Maqolada aytilishicha, 2024-yilda Si rais miya bilan bog‘liq kasallikka chalingani haqidagi da’volar ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan, ammo dalil sifatida keltirilgan surat to‘rt oy oldin olingani aniqlangach, bu da’volar haqiqatga to‘g‘ri kelmasligi ma’lum bo‘lgan.

Bu safargi jadvalni boshqacha izohlash ham mumkin. Si rais Pekindan taxminan 14 soat uchib kelgan edi; 12 soatlik vaqt farqi va charchoq ham bunga sabab bo‘lgan bo‘lishi mumkinligi xabarda qayd etildi. Xitoy rahbariyatini o‘rganuvchi mutaxassislar WSJga Si raisning ommaviy faoliyatida kognitiv qobiliyat pasayganini ko‘rsatuvchi alomatlarni payqamaganini aytishdi.

Bu xabar nimani anglatadi?

Muhimi, “dam olish xonasi so‘ralgani haqida xabar berildi” degan ma’lumotni “sog‘liqdagi muammo tasdiqlandi” degan xulosadan farqlash kerak. Maqolada xona so‘ralgani va jadval qanday tuzilgani haqida xabar berilgan, Si raisning haqiqiy sog‘lig‘i tashxis qilingan emas. AQShga tashrif jadvalida dam olish vaqti bo‘lgani o‘z-o‘zidan sog‘liq muammosining dalili bo‘la olmaydi.

Shunga qaramay, bu masalaga e’tibor qaratilayotganining sababi — Si raisning sog‘lig‘i Xitoyda hokimiyat vorisligi masalasi bilan bog‘liqligidir. Maqolada aytilishicha, Si rais hokimiyatni o‘z qo‘lida jamlagan, ammo aniq vorisni ilgari surmagan. Brukings instituti o‘tgan yil noyabrda e’lon qilgan hisobotida Si raisning yoshi ulg‘aygani sari vorislik masalasi Xitoy siyosatining kun tartibiga chiqishi va oliy rahbariyat ichida hokimiyat uchun kurashni keltirib chiqarishi mumkinligini ta’kidlagan. Hisobotda bunday raqobat siyosiy qarorlarga ta’sir qilsa, siyosat beqarorlashishi mumkinligi haqidagi xavotir ham bildirilgan.

Masalan, rahbarning sog‘lig‘i yoki ommaviy faoliyatiga oid yangi ma’lumot paydo bo‘lsa-yu, u rasman tasdiqlanmagan bo‘lsa, uni darhol vorislik jarayonidagi o‘zgarish yoki sog‘liq yomonlashganining belgisi deb talqin qilishdan ko‘ra, tasdiqlangan jadval ma’lumotlarini taxminlardan ajratib ko‘rish ma’qul. Bunday farqlash rahbar sog‘lig‘i borasidagi noaniqlikni Xitoy siyosatining kelgusidagi barqarorligi haqidagi tahlillar bilan chalkashtirib yubormaslikka yordam beradi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • WSJ Xitoy tomoni Si raisning uchrashuvlar orasida dam olishi uchun Oq uyda “hold room” so‘ragani haqida xabar berdi.
  • Xabarga ko‘ra, Pen Liyuan xonaga kirishi mumkin bo‘lgan, ammo Doimiy qo‘mita a’zosi Say Chi kira olmagan.
  • AQShga tashrif jadvalida 23-kuni kechqurun rasmiy tadbir bo‘lmagan, 25-kuni Milliy arxivlar va hujjatlarni boshqarish idorasiga tashrif esa taxminan 10 daqiqa davom etgan.
  • Maqolada fikri keltirilgan Xitoy rahbariyatini o‘rganuvchi mutaxassislar Si raisning ommaviy faoliyatida kognitiv qobiliyat pasayganini ko‘rsatuvchi alomatlarni payqamaganini aytishgan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Xitoy tomoni “hold room”ni aynan nima sababdan so‘ragan?
  • Si raisning haqiqiy sog‘lig‘i qanday?
  • Xitoy yoki AQSh hukumati xona so‘ralgani haqidagi xabarga rasman munosabat bildirganmi?

O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak?

  • Keyingi xabarlarni o‘qiganda “dam olish xonasi so‘ralgani” haqidagi ma’lumotni sog‘liq holatiga doir taxminlardan ajratish kerak.
  • Xitoy yoki AQSh hukumati yangi rasmiy bayonot bergan-bermaganini tekshirish kerak. Hozir taqdim etilgan maqolada ikki hukumatning ham rasmiy pozitsiyasi keltirilmagan.
  • Sog‘liq muammolarini vorislik masalasi bilan bog‘laydigan tahlillar ekspertlar hisobotidagi fikrlardir; bu tashrif jadvalining o‘zi bilan tasdiqlangan fakt emasligini ham yodda tutish lozim.