Chiến lược "Đại thỏa thuận": Tầm nhìn của Donald Trump đối với Iran
Trong một sự kiện công khai tại Đại học Georgia, Phó Tổng thống JD Vance đã làm rõ định hướng ngoại giao của Tổng thống Donald Trump đối với Cộng hòa Hồi giáo Iran. Thay vì chấp nhận những thỏa thuận nhỏ lẻ, mang tính tạm thời, ông Trump đang theo đuổi một "grand bargain" (đại thỏa thuận - một thỏa thuận toàn diện giải quyết tất cả các mâu thuẫn cốt lõi thay vì chỉ giải quyết một vài vấn đề bề nổi).
Theo ông Vance, mục tiêu của chính quyền Mỹ không phải là những cam kết ngắn hạn dễ dàng đạt được, mà là một sự thay đổi căn bản trong hành vi của Iran. Điều này có nghĩa là Mỹ sẽ không hài lòng với những bước tiến nhỏ nếu chúng không dẫn đến một giải pháp bền vững và triệt để cho an ninh khu vực.
Điều kiện để trở thành một "Quốc gia bình thường"
Trung tâm của đề xuất từ phía Mỹ là một sự trao đổi mang tính chiến lược. Donald Trump đưa ra một lời đề nghị rõ ràng: Mỹ sẽ đối xử với Iran về mặt kinh tế như một "quốc gia bình thường" nếu Iran sẵn sàng hành xử như một quốc gia bình thường.
"Lý do khiến thỏa thuận vẫn chưa được ký kết là vì Tổng thống thực sự muốn một thỏa thuận mà trong đó Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân, không phải là quốc gia tài trợ cho khủng bố, nhưng đồng thời người dân Iran có thể phát triển, thịnh vượng và gia nhập nền kinh tế thế giới."
Để hiểu rõ hơn, điều này giống như một bản hợp đồng tái thiết: Mỹ sẽ gỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế (các biện pháp hạn chế thương mại và tài chính) để mở đường cho Iran giao thương toàn cầu, nhưng đổi lại, Iran phải từ bỏ hoàn toàn tham vọng hạt nhân và ngừng hỗ trợ các nhóm vũ trang.
Bế tắc tại Islamabad: Cuộc chiến về thời hạn
Cuộc đàm phán gần đây tại Islamabad, Pakistan, với sự tham gia của Phó Tổng thống JD Vance, Đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff và Jared Kushner, đã cho thấy khoảng cách lớn giữa hai quốc gia. Điểm mấu chốt gây tranh cãi là thời gian đình chỉ các hoạt động hạt nhân.
Chi tiết về các đề xuất trái ngược:
- Phía Mỹ: Đề xuất đình chỉ toàn bộ hoạt động hạt nhân trong vòng 20 năm. Đây là nỗ lực nhằm đảm bảo Iran không thể tái khởi động chương trình vũ khí trong một khoảng thời gian đủ dài để thiết lập sự tin tưởng.
- Phía Iran: Đưa ra đề nghị đối ứng là chỉ đình chỉ trong tối đa 5 năm. Điều này cho thấy Iran muốn giữ quyền linh hoạt và không muốn bị ràng buộc quá lâu bởi các điều khoản khắt khe.
Sự chênh lệch giữa 5 năm và 20 năm không chỉ là con số, mà là sự khác biệt về niềm tin và mức độ cam kết an ninh mà hai bên kỳ vọng ở nhau.
Phản ứng của Donald Trump và sự khắt khe trong đàm phán
Đáng chú ý, Tổng thống Donald Trump đã bày tỏ sự không hài lòng đối với các báo cáo cho rằng Mỹ yêu cầu Iran đình chỉ làm giàu uranium trong 20 năm. Trong một cuộc điện đàm, ông nhấn mạnh rằng quan điểm của ông cứng rắn hơn nhiều.
"Tôi đã nói rằng họ không thể có vũ khí hạt nhân. Vì vậy, tôi không thích con số 20 năm", ông Trump khẳng định. Điều này ám chỉ rằng ông có thể yêu cầu một sự từ bỏ vĩnh viễn hoặc một cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt hơn là một khoảng thời gian chờ đợi có thời hạn.
Việc ông Trump bác bỏ con số 20 năm cho thấy ông không muốn một thỏa thuận "đếm ngược" ngày hết hạn, mà muốn một kết quả cuối cùng là Iran hoàn toàn không còn khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân.
Triển vọng tương lai và tác động khu vực
Với việc lệnh ngừng bắn hai tuần sắp hết hạn vào tuần tới, áp lực lên cả Washington và Tehran đang gia tăng. Nếu một "đại thỏa thuận" không được đạt được, khu vực Trung Đông có thể đối mặt với sự bất ổn trở lại.
Các kịch bản có thể xảy ra:
- Kịch bản lạc quan: Iran chấp nhận các điều kiện khắt khe về hạt nhân để đổi lấy sự phục hồi kinh tế mạnh mẽ, giúp người dân thoát khỏi khủng hoảng.
- Kịch bản tiêu cực: Đàm phán đổ vỡ, Mỹ tái áp đặt các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt hơn, dẫn đến căng thẳng leo thang về quân sự.
Cuộc đối đầu này không chỉ là về vũ khí, mà là cuộc chiến về vị thế chính trị và quyền lực kinh tế tại một trong những khu vực nhạy cảm nhất thế giới. Thế giới đang chờ xem liệu sự quyết liệt của Donald Trump sẽ dẫn đến một hòa bình bền vững hay một vòng xoáy xung đột mới.
