Hy vọng mong manh về một thỏa thuận hòa bình mới
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump vừa đưa ra một tuyên bố gây chú ý khi cho biết các cuộc đàm phán hòa bình bổ sung giữa Hoa Kỳ và Iran có thể sẽ diễn ra trong vòng hai ngày tới. Địa điểm dự kiến cho cuộc gặp gỡ này là Islamabad, thủ đô của Pakistan.
Thông tin này xuất hiện ngay sau khi vòng đàm phán đầu tiên kết thúc mà không đạt được bất kỳ thỏa thuận chung nào. Điều này cho thấy sự cấp bách trong việc tìm kiếm một tiếng nói chung trước khi lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần chính thức hết hạn vào ngày 22 tháng 4.
"Bạn nên theo dõi sát sao, vì điều gì đó có thể xảy ra trong hai ngày tới, và chúng tôi có xu hướng tiến tới điều đó," ông Trump chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn điện thoại, nhấn mạnh vai trò điều phối quan trọng của Pakistan.
Vai trò của bên trung gian và sự thay đổi địa điểm
Trong cuộc phỏng vấn, Tổng thống Trump đặc biệt khen ngợi Thống chế Asim Munir của Pakistan. Ông Munir được xem là một trong những nhà môi giới hòa bình then chốt, giúp kết nối Washington và Tehran trong nỗ lực chấm dứt xung đột.
Đáng chú ý, trước đó ông Trump từng gợi ý rằng vòng đàm phán thứ hai có thể diễn ra tại một quốc gia châu Âu. Tuy nhiên, sự thay đổi định hướng sang Pakistan cho thấy chiến lược ngoại giao của Mỹ đang linh hoạt điều chỉnh theo tình hình thực tế để tìm ra môi trường đàm phán thuận lợi nhất.
Mâu thuẫn cốt lõi: Vũ khí hạt nhân và thời hạn đình chỉ
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là yêu cầu của Mỹ buộc Iran không được tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân. Cụ thể, hai bên đang tranh cãi gay gắt về thời gian đình chỉ các hoạt động hạt nhân:
- Đề xuất của Mỹ: Yêu cầu Iran đình chỉ toàn bộ hoạt động hạt nhân, bao gồm cả việc làm giàu uranium (quá trình tách đồng vị để tạo ra nhiên liệu cho nhà máy điện hoặc vũ khí), trong vòng 20 năm.
- Phản hồi của Iran: Tehran chỉ chấp nhận đình chỉ các hoạt động này trong tối đa 5 năm.
Tổng thống Trump bày tỏ sự không hài lòng với các báo cáo cho rằng Mỹ đã yêu cầu thời hạn 20 năm. Ông khẳng định lập trường cứng rắn rằng Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng dường như ông muốn điều chỉnh cách tiếp cận để đạt được thỏa thuận thực tế hơn.
Những quân bài mặc cả trên bàn đàm phán
Ngoài vấn đề hạt nhân, cuộc đàm phán còn xoay quanh ba vấn đề kinh tế và chính trị then chốt mà Iran đang ráo riết yêu cầu:
- Giải phóng tài sản bị đóng băng: Iran muốn lấy lại các khoản tiền và tài sản của họ đang bị Mỹ phong tỏa tại các ngân hàng quốc tế.
- Dỡ bỏ trừng phạt: Yêu cầu xóa bỏ cả trừng phạt sơ cấp (áp dụng trực tiếp với Iran) và trừng phạt thứ cấp (áp dụng với bất kỳ quốc gia/công ty nào giao thương với Iran).
- Quyền kiểm soát eo biển Hormuz: Đây là tuyến đường vận tải biển huyết mạch cho dầu mỏ và khí đốt toàn cầu. Iran khẳng định quyền kiểm soát khu vực này, điều mà Mỹ coi là mối đe dọa đối với an ninh năng lượng thế giới.
Giải thích thêm: Trừng phạt thứ cấp là một công cụ quyền lực của Mỹ, buộc các đối tác thương mại của Iran phải lựa chọn giữa việc làm ăn với Iran hoặc tiếp tục tiếp cận thị trường tài chính Hoa Kỳ.
Chiến thuật "Vừa đánh vừa đàm" của Washington
Trong khi đưa ra tín hiệu sẵn sàng đàm phán, chính quyền Trump đồng thời triển khai các biện pháp gây áp lực cực độ để buộc Iran phải nhượng bộ.
Phong tỏa hàng hải và áp lực kinh tế
Sau khi vòng đàm phán đầu tiên thất bại, Tổng thống Trump đã ra lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran tại eo biển Hormuz. Đây là một động thái quân sự mạnh mẽ nhằm bóp nghẹt nguồn thu từ xuất khẩu dầu mỏ của Tehran.
Đồng thời, Bộ Tài chính Mỹ đã quyết định không gia hạn lệnh miễn trừ trừng phạt đối với dầu mỏ Iran trên biển, vốn sẽ hết hạn vào ngày 19 tháng 4. Lệnh miễn trừ này trước đó được ban hành vào tháng 3 để giảm bớt cú sốc cung ứng dầu do cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran gây ra.
Tác động lan tỏa đến Nga
Không chỉ với Iran, Hoa Kỳ cũng không gia hạn lệnh miễn trừ đối với dầu mỏ Nga. Điều này cho thấy một chiến lược tổng thể của Washington trong việc thắt chặt kiểm soát năng lượng toàn cầu và cô lập các đối thủ chính trị thông qua các biện pháp trừng phạt kinh tế khắt khe.
Triển vọng tương lai: Hòa bình hay Leo thang?
Thế giới hiện đang nín thở chờ đợi liệu cuộc gặp tại Pakistan có diễn ra hay không. Nếu hai bên không thể thống nhất về thời hạn đình chỉ hạt nhân và việc dỡ bỏ trừng phạt trước ngày 22 tháng 4, nguy cơ xung đột vũ trang toàn diện sẽ tăng cao.
Kịch bản có thể xảy ra:
- Kịch bản lạc quan: Một thỏa thuận tạm thời được ký kết, kéo dài lệnh ngừng bắn và thiết lập lộ trình giảm leo thang căng thẳng.
- Kịch bản tiêu cực: Đàm phán đổ vỡ, Mỹ thắt chặt phong tỏa eo biển Hormuz, dẫn đến giá dầu thế giới tăng vọt và xung đột quân sự bùng phát.
Cuộc chơi hiện tại là một ván cờ tâm lý đầy rủi ro, nơi cả hai cường quốc đều đang cố gắng giành thế thượng phong trước khi thời hạn cuối cùng khép lại.
