Truyền thông nhà nước Iran đưa tin hôm thứ Hai, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói rằng đàm phán với Mỹ “vô nghĩa”. Ông cho biết mình đã bị tấn công ba lần kể từ sau các cuộc đàm phán, đồng thời cho rằng Mỹ không nhắm đến đối thoại mà muốn lật đổ Cộng hòa Hồi giáo Iran. Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh các cuộc thảo luận nhằm chấm dứt chiến tranh đã bế tắc suốt nhiều tháng.

Đây là đánh giá và tuyên bố của tổng thống Iran về đàm phán. Chỉ dựa trên thông tin được đưa tin, không thể xác minh thời điểm và chi tiết cụ thể của ba vụ tấn công mà ông đề cập.

Bối cảnh

Theo thông tin được đưa tin, cuộc chiến ở Trung Đông bắt đầu vào cuối tháng 2, khi Mỹ và Israel bất ngờ tấn công Iran. Khi các cuộc tấn công bắt đầu, Mỹ và Iran đang đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran. Như vậy, các cuộc đối thoại đã diễn ra trước chiến tranh và những cuộc đụng độ quân sự sau đó là các giai đoạn khác nhau của cùng một diễn biến.

Các bên tham chiến đã nhất trí vào tháng 6 về một biên bản ghi nhớ bao gồm khuôn khổ nhằm giải quyết lâu dài xung đột. Tuy nhiên, theo thông tin được đưa tin, sau các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền ở eo biển Hormuz, các chiến dịch quân sự của Mỹ được nối lại và tiến trình chấm dứt chiến tranh đã bế tắc trong nhiều tháng. Việc giao tranh tiếp diễn dù đã có biên bản ghi nhớ cho thấy chỉ riêng sự tồn tại của thỏa thuận không đồng nghĩa với việc xung đột đã kết thúc.

Tin tức này có ý nghĩa gì?

Phát biểu của Pezeshkian cho thấy phía Iran không tin tưởng vào khả năng duy trì đàm phán. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào lời phát biểu của một tổng thống mà kết luận rằng đàm phán giữa Mỹ và Iran đã chính thức chấm dứt. Những gì hiện được xác nhận là tuyên bố của ông về các cuộc tấn công sau đàm phán và thông tin cho biết các cuộc thảo luận nhằm chấm dứt chiến tranh đã bế tắc suốt nhiều tháng.

Để thảo luận về một giải pháp ngoại giao, cần có niềm tin rằng đối thoại có thể tiếp tục. Nếu một bên tuyên bố bản thân việc đàm phán là vô nghĩa, việc giải quyết các vấn đề liên quan đến điều kiện nối lại đàm phán hoặc thực thi thỏa thuận có thể trở nên khó khăn hơn. Đây là khả năng có thể xem xét từ phát biểu và tình trạng bế tắc hiện nay, chứ không phải sự khẳng định về kết quả đàm phán trong tương lai.

Chẳng hạn, ngay cả khi hai bên nối lại đối thoại, kết quả là liệu các cuộc trao đổi có dẫn đến chấm dứt chiến tranh hay không vẫn có thể chưa rõ nếu những nghi vấn xoay quanh các cuộc tấn công và việc thực hiện cam kết chưa được giải quyết. Thông tin được đưa tin không nêu các điều kiện thỏa thuận cụ thể hay lịch đàm phán tiếp theo để giải đáp những nghi vấn này.

Những gì đã được xác nhận và những gì chưa rõ

Những gì đã được xác nhận

  • Truyền thông nhà nước Iran đưa tin Pezeshkian nói hôm thứ Hai rằng đàm phán với Mỹ “vô nghĩa”.
  • Ông tuyên bố đã bị tấn công ba lần kể từ sau các cuộc đàm phán.
  • Theo thông tin được đưa tin, chiến tranh bắt đầu vào cuối tháng 2 bằng cuộc tấn công bất ngờ của Mỹ và Israel nhằm vào Iran; khi đó, Mỹ và Iran đang đàm phán về chương trình hạt nhân.
  • Các bên tham chiến đã nhất trí vào tháng 6 về một biên bản ghi nhớ bao gồm khuôn khổ giải quyết lâu dài, nhưng các chiến dịch quân sự của Mỹ được nối lại sau những cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền ở eo biển Hormuz.
  • Theo thông tin được đưa tin, tiến trình chấm dứt chiến tranh đã bế tắc suốt nhiều tháng.

Những gì chưa rõ

  • Ba vụ tấn công mà Pezeshkian nói xảy ra sau các cuộc đàm phán là những vụ nào, diễn ra khi nào và nhắm vào ai hoặc điều gì?
  • Các điều khoản cụ thể của biên bản ghi nhớ tháng 6 là gì và những bên nào đã ký văn bản này?
  • Nội dung của đoạn đề cập đến đàm phán ở phần cuối bản tin, vốn bị cắt ngang, là gì và tình trạng đàm phán hiện nay ra sao?

Điều độc giả cần theo dõi

  • Cần xem các bản tin tiếp theo có xác định cụ thể thời điểm và mục tiêu của ba vụ tấn công mà Pezeshkian đề cập hay không.
  • Việc có thêm thông tin về các bên tham gia và điều khoản của biên bản ghi nhớ tháng 6, cũng như diễn biến dẫn đến việc các chiến dịch quân sự được nối lại sau thỏa thuận, sẽ giúp hiểu rõ những điểm khiến đàm phán bế tắc.
  • Cần phân biệt việc nối lại đàm phán với tiến triển trong các cuộc thảo luận nhằm chấm dứt chiến tranh. Ngay cả khi đối thoại được khởi động lại, điều đó cũng không đồng nghĩa với việc xung đột chắc chắn sẽ được giải quyết.