Theo bài viết gốc, ngày 30 tháng trước, trên chuyến bay của Flydubai từ Dubai đến Tel Aviv, cơ phó Hamam al-Hammami đã khiến máy bay lao xuống đột ngột nhằm làm máy bay rơi, nhưng hành khách đã khống chế anh ta. Ngày 3, Tổng công tố Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cho biết al-Hammami đã dùng rìu khẩn cấp trong buồng lái tấn công cơ trưởng và tìm cách giành quyền điều khiển máy bay. Ông xác định sự việc là hành vi khủng bố.
Sau sự việc, hồ sơ công việc hàng không trước đây và các bài đăng trên mạng xã hội của al-Hammami được chú ý. Tuy nhiên, chỉ dựa trên những tình tiết được đưa tin cho đến nay thì chưa thể nói rằng động cơ cụ thể của hành vi phạm tội hay mối liên hệ với các nhóm vũ trang đã được làm rõ.
Bối cảnh và tình hình
CNN và truyền thông nhà nước Saudi Arabia đưa tin ngày 3 rằng cơ phó là Hamam al-Hammami, 29 tuổi, quốc tịch Oman. Anh sinh ra tại UAE, có cha là người Oman và mẹ là người Syria, trải qua thời thơ ấu ở đây rồi có quốc tịch Oman.
Hãng thông tấn AP dẫn lời hai nguồn tin, trong đó có các nhà ngoại giao ở các nước vùng Vịnh, cho biết al-Hammami từng làm việc tại Oman Air nhưng bị cấm điều khiển máy bay vì lo ngại về quan điểm cực đoan. Sau đó, anh được chuyển sang làm công việc hành chính trên mặt đất và nghỉ việc vào năm ngoái. Tuy nhiên, chưa rõ những quan điểm nào là căn cứ cho mối lo ngại khi đó.
Có thông tin cho biết al-Hammami bị loại khỏi đợt thẩm tra tuyển dụng kéo dài 3 tháng của Royal Air Maroc năm ngoái, sau đó gia nhập Flydubai vào tháng 2 năm nay và gây ra sự việc này sau 8 tháng làm việc. Hồ sơ này đặt ra câu hỏi về những nội dung được kiểm tra trong quá trình tuyển dụng, nhưng chỉ dựa vào các thông tin được đưa tin thì khó có thể khẳng định Flydubai thực sự đã tiến hành những bước thẩm tra nào. Bài viết gốc cũng cho biết một nhà ngoại giao của một nước vùng Vịnh nói với AP rằng dường như Flydubai chú trọng đến tiền án hình sự, nhưng không kiểm tra sâu lý lịch của ứng viên, chẳng hạn như các dấu hiệu bị cực đoan hóa.
Các bài đăng trực tuyến cũng được nhắc đến như căn cứ trong cuộc điều tra và các bài đưa tin. Theo CNN, 9 giờ sau sự việc, ngày 30 tháng trước, trên hồ sơ LinkedIn của al-Hammami xuất hiện các video về Ayman al-Zawahiri và Humam Khalil al-Balawi. Theo bài viết, al-Balawi là người đã thực hiện vụ đánh bom liều chết ở Afghanistan năm 2009, giết chết 9 người, trong đó có các nhân viên Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA). Chưa xác nhận được liệu các video có được lên lịch đăng trước khi sự việc xảy ra hay không.
Bài viết gốc cũng cho biết đã phát hiện những bài đăng trên tài khoản Twitter cũ trong giai đoạn 2021–2022, hạ thấp phụ nữ bằng cách viện dẫn luật Hồi giáo và các nội dung khác. Nội dung các bài đăng được đưa tin cùng với tiền sử bị loại khỏi công việc trước đây, nhưng việc từng có các bài đăng đó có chứng minh được động cơ phạm tội hay mối liên hệ có tổ chức hay không là một vấn đề riêng.
Ý nghĩa của thông tin này
Sự việc lần này không chỉ xoay quanh hồ sơ quá khứ của một phi công, mà còn đặt ra câu hỏi về những dấu hiệu rủi ro mà hãng hàng không kiểm tra trong quá trình tuyển dụng và cách họ đánh giá thông tin đó. Tuy nhiên, chỉ từ việc từng bị cấm điều khiển máy bay thì không thể kết luận Flydubai có biết về hồ sơ đó hay không, hoặc riêng thông tin ấy liệu có thể ngăn chặn sự việc lần này hay không. Đánh giá của nhà ngoại giao được nêu trong bài viết là lời giải thích dựa trên nguồn tin mà phóng viên dẫn lại, chứ không đồng nghĩa với xác nhận chính thức về quy trình thẩm tra của hãng hàng không.
Cũng có ý kiến cho rằng thỏa thuận an ninh hàng không của Israel đã bộc lộ lỗ hổng. Israel đã ký thỏa thuận với các hãng hàng không nước ngoài nhằm ngăn phi công mang quốc tịch các nước không có quan hệ ngoại giao với Israel điều khiển các chuyến bay đến nước này, nhưng thỏa thuận đã không loại được al-Hammami, công dân Oman. Điều này có thể cho thấy cần xem xét liệu hạn chế dựa trên quốc tịch có được áp dụng trong quá trình xác minh nhân sự khai thác chuyến bay trên thực tế hay không. Tuy nhiên, các thông tin được đưa tin không làm rõ chi tiết cách áp dụng thỏa thuận hoặc lý do lần này không phát hiện được trường hợp của anh.
Cần phân biệt lời giải thích của một nhà ngoại giao vùng Vịnh rằng cuộc điều tra chưa xác nhận được mối liên hệ với nhóm vũ trang với kết luận chính thức cuối cùng. Nhà ngoại giao nói với AP rằng cuộc điều tra đang diễn ra chưa phát hiện mối liên hệ nào, qua đó gợi ý khả năng al-Hammami hành động một mình. Trong khi đó, Tổng công tố UAE xác định sự việc là hành vi khủng bố. Hai lời giải thích này thuộc các cấp độ thông tin khác nhau, vì vậy không nên hiểu rằng việc phân loại sự việc hoặc động cơ đã được xác định dứt khoát.
Hệ quả chính trị cũng đang gia tăng. Israel sẽ tổ chức tổng tuyển cử vào ngày 27 tới, và các bộ trưởng có khuynh hướng cực hữu đang kêu gọi ủng hộ bằng cách xác định sự việc là một cuộc tấn công của tổ chức khủng bố Hồi giáo. Tuy nhiên, trong tình hình điều tra được đưa tin cũng có lời giải thích của một nhà ngoại giao rằng chưa xác nhận được mối liên hệ với nhóm vũ trang. Điều quan trọng là phải phân biệt cách giới chính trị mô tả sự việc với những tình tiết điều tra đã được xác nhận trước khi có kết quả cuối cùng.
Chẳng hạn, nếu độc giả muốn kết luận rằng một tổ chức cụ thể đã chỉ đạo sự việc, thì chỉ dựa vào thời điểm đăng video được nêu trong các bài đưa tin hiện nay là chưa đủ. Ngay cả việc video có được lên lịch đăng trước hay không cũng chưa được làm rõ.
Thông tin về các quy định và hỗ trợ liên quan
Tài liệu được cung cấp không nêu thông tin về thị thực, chương trình hỗ trợ hay hạn chót đăng ký mà độc giả có thể sử dụng liên quan đến vấn đề này. Tài liệu pháp lý nội bộ giải thích rằng việc có phải chịu trách nhiệm hình sự hay không có thể khác nhau tùy theo hoàn cảnh cụ thể, chẳng hạn như nội dung và mục đích của hành vi. Tuy nhiên, đây là hướng dẫn pháp lý chung, không phải tài liệu giải thích nhận định pháp lý áp dụng trực tiếp cho cuộc điều tra đang diễn ra tại UAE hay việc các cáo buộc đối với al-Hammami có được chứng minh hay không.
Do đó, không nên chỉ dựa vào sự tồn tại của video trên LinkedIn hoặc các bài đăng trước đây để xác định trách nhiệm pháp lý hay động cơ phạm tội. Cần lưu ý rằng phải làm rõ hoàn cảnh đăng tải cụ thể và kết quả điều tra. (Tài liệu L1)
Những điều đã xác nhận và những điều chưa rõ
Những điều đã xác nhận
- Theo bài viết gốc, ngày 30 tháng trước, cơ phó trên chuyến bay của Flydubai từ Dubai đến Tel Aviv đã khiến máy bay lao xuống đột ngột và hành khách đã khống chế anh ta.
- Tổng công tố UAE cho biết al-Hammami đã dùng rìu khẩn cấp tấn công cơ trưởng và tìm cách giành quyền điều khiển máy bay.
- Các nguồn tin được AP dẫn lời cho biết al-Hammami từng bị Oman Air cấm điều khiển máy bay, sau đó chuyển sang làm việc trên mặt đất và nghỉ việc vào năm ngoái.
- Theo CNN, 9 giờ sau sự việc, trên hồ sơ LinkedIn của al-Hammami xuất hiện các video liên quan, nhưng chưa xác nhận được liệu chúng có được lên lịch đăng trước hay không.
- Israel đã ký thỏa thuận nhằm hạn chế phi công mang quốc tịch các nước không có quan hệ ngoại giao với Israel điều khiển chuyến bay đến nước này, nhưng thỏa thuận đã không loại được al-Hammami, công dân Oman.
Những điều chưa rõ
- Động cơ cụ thể khiến al-Hammami làm máy bay lao xuống đột ngột là gì?
- Các video trên LinkedIn có được lên lịch đăng trước khi sự việc xảy ra hay không?
- Kết quả điều tra có xác nhận mối liên hệ giữa al-Hammami và một nhóm vũ trang hay không?
- Flydubai đã tiến hành những bước kiểm tra lý lịch nào khi tuyển dụng, và hãng có biết về tiền sử bị Oman Air cấm điều khiển máy bay của anh hay không?
- Vì sao thỏa thuận của Israel với các hãng hàng không không phát huy tác dụng trong quá trình khai thác chuyến bay lần này?
Những điều độc giả cần kiểm tra
- Trong các bài đưa tin tiếp theo, hãy phân biệt căn cứ và thời điểm đưa ra thông báo của công tố với lời giải thích của các nguồn tin ẩn danh như nhà ngoại giao.
- Hãy kiểm tra thời điểm đăng video trên LinkedIn và liệu video có được lên lịch đăng trước hay không, cũng như động cơ phạm tội và mối liên hệ với nhóm vũ trang mà cơ quan điều tra công bố.
- Nếu có thông tin tiếp theo về quy trình thẩm tra của hãng hàng không hoặc thỏa thuận của Israel, hãy xem xét liệu quy trình đã được xác nhận và trách nhiệm liên quan có được công bố chính thức hay chưa.
