Các nhà lãnh đạo và phái đoàn từ Australia, Đức, Nepal và các quốc đảo Thái Bình Dương đã khai mạc hội nghị khí hậu tại Fiji vào thứ Hai. Đây là dịp thảo luận về mối đe dọa mà biến đổi khí hậu gây ra cho các quốc đảo nhỏ, đồng thời là cuộc họp chuẩn bị trước Hội nghị thượng đỉnh khí hậu Liên Hợp Quốc COP31, dự kiến diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ vào đầu tháng 11. Thủ tướng Australia Anthony Albanese đến Fiji vào chiều thứ Hai, còn Bộ trưởng Biến đổi khí hậu Chris Bowen công bố khoản hỗ trợ 7,29 triệu đô la Australia nhằm thúc đẩy chuyển đổi sang năng lượng tái tạo trong khu vực Thái Bình Dương.

Điều đáng chú ý trong thông báo này không chỉ là số tiền. Khoản hỗ trợ đã nằm trong Quan hệ Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Australia–Thái Bình Dương trị giá 50 triệu đô la Australia, được công bố trước đó, nên đây không phải nguồn tài chính mới. Có sự khác biệt giữa một thông báo khiến người ta tưởng rằng chương trình mới đang được khởi động và số tiền thực sự được bổ sung. Trong bối cảnh các quốc đảo Thái Bình Dương yêu cầu biến những cam kết khí hậu thành “hành động thực hiện”, khi đánh giá hỗ trợ cần xem xét cả số tiền được công bố lẫn việc khoản đó có bị tính trùng với cam kết hiện có hay không.

Bối cảnh

Hội nghị này là một phần của thỏa hiệp mà Australia, Fiji và Thổ Nhĩ Kỳ đạt được tại COP30 năm ngoái; Australia và Fiji đồng đăng cai và đồng dẫn dắt hội nghị. Tính đến tối Chủ nhật, khoảng 600 đại biểu đàm phán chính thức cấp quốc gia đã đăng ký tham dự, cùng với 2.560 người đến từ các tổ chức xã hội dân sự, giới học thuật, nhà hoạt động và các tổ chức cộng đồng. Với sự tham gia đa dạng như vậy so với khuôn khổ một cuộc họp chuẩn bị, hội nghị cũng cho thấy các cuộc thảo luận không chỉ giới hạn trong đàm phán giữa các chính phủ.

Thủ tướng Fiji Sitiveni Rabuka đề nghị các nhà lãnh đạo đến thăm hãy trực tiếp tới hiện trường, quan sát và lắng nghe người dân Thái Bình Dương với tinh thần cởi mở. Có thể hiểu lời đề nghị này là lời kêu gọi không chỉ bàn về biến đổi khí hậu như một mục tiêu trừu tượng hay ngôn từ ngoại giao, mà còn gắn các cuộc thảo luận với trải nghiệm của người dân tại những khu vực chịu ảnh hưởng.

Các quốc đảo Thái Bình Dương xem mục tiêu 1,5°C của Hiệp định Paris là tiêu chuẩn sống còn. Hôm thứ Hai, Bộ trưởng Môi trường và Biến đổi khí hậu Fiji, Linda Tabuya, tiếp tục nhấn mạnh thông điệp rằng cần giữ mục tiêu này trong tầm với. Đặc phái viên COP31 Christina Stege nói rằng ngay cả khi mức nóng lên vượt quá 1,5°C, cần giảm mức vượt ngưỡng và thời gian vượt ngưỡng xuống mức thấp nhất có thể. Ý của bà là thay vì từ bỏ mục tiêu chỉ vì khả năng vượt ngưỡng, cần tiếp tục nỗ lực giảm thiểu thiệt hại.

Ý nghĩa của thông tin này

Vấn đề then chốt của hội nghị là liệu các mục tiêu cắt giảm phát thải và cam kết tài chính có dẫn đến hành động thực tế hay không. Theo những người tham dự, “35 by 35” của COP31 là mục tiêu điện khí hóa toàn cầu nhằm nâng tỷ trọng điện trong cơ cấu năng lượng thế giới lên 35% vào năm 2035. Thông báo hỗ trợ chuyển đổi sang năng lượng tái tạo gắn với mục tiêu này, nhưng việc 7,29 triệu đô la Australia nằm trong chương trình 50 triệu đô la Australia hiện có cho thấy cần xác định riêng phần đóng góp thực sự được bổ sung là bao nhiêu.

Trong thảo luận về tài chính, khác biệt trong quan điểm giữa các quốc đảo Thái Bình Dương và các nước hỗ trợ cũng rất quan trọng. Các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương xem tài chính khí hậu là nghĩa vụ pháp lý chứ không phải viện trợ hay từ thiện, đồng thời yêu cầu các nước phát triển thực hiện nghĩa vụ một cách đáng tin cậy và có trách nhiệm, thay vì chỉ dừng ở hỗ trợ tự nguyện. Theo bài viết, quan điểm này đã được Tòa án Công lý Quốc tế tái khẳng định, và Australia đã bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ủng hộ ý kiến đó. Tuy nhiên, chỉ dựa trên bài viết này thì không thể biết quy mô nghĩa vụ cụ thể của từng nước hay nội dung thỏa thuận tại hội nghị lần này.

Một trong những hình thức hỗ trợ mà các quốc đảo Thái Bình Dương mong muốn là cấp vốn thông qua Cơ sở Khả năng chống chịu Thái Bình Dương. Đây là một định chế tài chính khu vực được thiết kế để cung cấp các khoản trợ cấp không làm phát sinh nợ, phục vụ thích ứng khí hậu và chuẩn bị ứng phó thiên tai. Yêu cầu hỗ trợ bằng trợ cấp thay vì khoản vay có thể được hiểu là nhằm tránh để chi phí ứng phó với rủi ro thiên tai lại trở thành gánh nặng nợ nần.

Chẳng hạn, nếu một quốc đảo Thái Bình Dương muốn triển khai dự án thích ứng với khí hậu, việc xác định khoản trợ cấp đó là cam kết mới hay một phần ngân sách của chương trình hiện có, cũng như liệu hình thức hỗ trợ có làm tăng nợ hay không, có thể rất quan trọng. Đây là ví dụ giả định, không có nghĩa là tại hội nghị lần này một quốc gia hay dự án cụ thể đã thực sự được phân bổ bao nhiêu tiền.

Tại Australia, chi phí tổ chức hội nghị cũng gây tranh cãi. Liên đảng Australia hôm thứ Hai chỉ trích khoản 20 triệu đô la Australia được cho là Australia đã chi cho hội nghị, gọi khoản chi này là “vớ vẩn” và lãng phí tiền thuế của người dân. Vì vậy, khi đánh giá kết quả hội nghị, bên cạnh tranh cãi về chi phí tổ chức, cũng cần xem xét liệu các cuộc thảo luận có dẫn đến những cam kết tài chính và việc thực thi chính sách trên thực tế hay không.

Những điều đã xác nhận và những điều chưa rõ

Những điều đã xác nhận

  • Hội nghị ở Fiji là cuộc họp chuẩn bị trước COP31, do Australia và Fiji đồng đăng cai và đồng dẫn dắt.
  • Khoản hỗ trợ 7,29 triệu đô la Australia do Australia công bố nằm trong Quan hệ Đối tác Chuyển đổi Năng lượng trị giá 50 triệu đô la Australia đã có từ trước.
  • Các quốc đảo Thái Bình Dương xem mục tiêu 1,5°C là tiêu chuẩn sống còn; thông điệp được đưa ra là ngay cả khi vượt ngưỡng, cũng cần giảm mức vượt và thời gian vượt ngưỡng.
  • Các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương muốn tài chính khí hậu được xem là nghĩa vụ pháp lý và yêu cầu hỗ trợ thông qua các hình thức như trợ cấp không làm phát sinh nợ.

Những điều chưa rõ

  • Chưa xác nhận được liệu tuyên bố của Thái Bình Dương có thực sự được thông qua hoặc công bố tại hội nghị hay không.
  • Chưa nêu quy mô nguồn tài chính mới mà các nước cam kết dành cho Cơ sở Khả năng chống chịu Thái Bình Dương.
  • Chưa thể biết liệu COP31 có đạt được thỏa thuận về mục tiêu 1,5°C và tài chính khí hậu hay không.

Những điều độc giả cần kiểm tra

  • Khi xem xét thông báo về hỗ trợ, cần phân biệt tổng số tiền với khoản nằm trong chương trình đã công bố trước đó và nguồn tài chính mới được bổ sung.
  • Có thể xem xét các cam kết tài chính khí hậu là trợ cấp hay khoản vay, cũng như cách chúng được sử dụng cho thích ứng và chuẩn bị ứng phó thiên tai.
  • Khi theo dõi kết quả COP31, ngoài câu chữ về mục tiêu 1,5°C, cũng nên xem xét liệu các cam kết tài chính có nêu rõ tính cụ thể và phương thức thực hiện hay không.