เมื่อเวลาคุมขังใกล้หมด แต่คดีอาญายังไม่พร้อม: สิทธิพิจารณาคดีเป็นธรรมถูกบีบหรือไม่

1. เรื่องของคนคนหนึ่ง

ธนกฤต ผู้บริหารบริษัทนำเข้าสินค้า ถูกฟ้องในคดีอาญาร้ายแรงที่เกี่ยวข้องกับธุรกรรมจำนวนมาก แฟ้มคดีหนาแน่น มีพยานหลายคน และข้อกล่าวหาบางส่วนต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบเอกสารทางบัญชี เขายืนยันว่าตนไม่ได้กระทำผิด และทนายความของเขาต้องการเวลาเพิ่มเพื่อรวบรวมหลักฐานและซักค้านพยานอย่างรอบคอบ

แต่ธนกฤตถูกควบคุมตัวระหว่างพิจารณาคดี เมื่อกำหนดเวลาคุมขังใกล้ครบ เขากลับได้ยินว่าศาลอาจเร่งนัดสืบพยานและสรุปคดีให้เสร็จภายในช่วงเวลาที่เหลือ ทนายจึงกังวลว่า หากต้องเลือกระหว่างการเตรียมคดีให้พร้อมกับการรักษาอิสรภาพของลูกความ การพิจารณาคดีจะเป็นธรรมได้จริงหรือไม่

2. คำถามทางกฎหมาย

การจำกัดระยะเวลาคุมขังจำเลยตามกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของเกาหลีใต้ ทำให้สิทธิที่จะได้รับการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรมถูกละเมิดหรือไม่ โดยเฉพาะในคดีร้ายแรงที่ต้องใช้เวลาต่อสู้คดีนาน?

3. กฎหมายเกาหลีใต้กล่าวไว้อย่างไร

กำหนดเวลาคุมขังไม่ใช่กำหนดเวลาพิจารณาคดี

กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของเกาหลีใต้ มาตรา 92 กำหนดกรอบเวลาที่ศาลจะควบคุมตัวจำเลยไว้ระหว่างการพิจารณา โดยหลักกำหนดไว้คราวละสองเดือน และในกรณีที่ยังจำเป็นอาจมีคำสั่งต่ออายุได้ตามจำนวนครั้งที่กฎหมายกำหนด

“ระยะเวลาคุมขัง” หมายถึงช่วงเวลาที่ศาลอาจพิจารณาคดีโดยควบคุมตัวจำเลยไว้ ไม่ใช่ช่วงเวลาสูงสุดที่ศาลมีอำนาจพิจารณาคดีอาญา

จุดมุ่งหมายของข้อจำกัดนี้คือป้องกันไม่ให้บุคคลถูกคุมขังระหว่างพิจารณาเป็นเวลานานเกินควร ซึ่งกระทบต่อ เสรีภาพในร่างกาย ไม่ใช่บังคับให้ศาลต้องตัดสินคดีทุกคดีให้เสร็จภายในกำหนดเวลาคุมขัง

หากต้องพิจารณาต่อ ศาลยังดำเนินคดีได้

หากศาลเห็นว่าจำเป็นต้องสืบพยานหรือพิจารณาประเด็นสำคัญต่อไป กฎหมายไม่ได้บังคับให้ศาลต้องเร่งปิดคดีเพียงเพราะกำหนดเวลาคุมขังใกล้หมด ศาลอาจปล่อยจำเลยจากการคุมขัง แล้วดำเนินการพิจารณาคดีต่อไปโดยไม่ควบคุมตัว

• กฎหมายฉบับเดิมที่ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณา กำหนดการคุมขังคราวละสองเดือน และอนุญาตให้ต่ออายุได้ไม่เกินสองครั้งในแต่ละชั้นศาล เมื่อมีความจำเป็นเป็นพิเศษ
• กฎหมายที่มีผลใช้ตั้งแต่ปี 2008 ยังคงกำหนดกรอบพื้นฐานเป็นสองเดือน และเปิดให้ต่ออายุได้ตามเงื่อนไขของกฎหมาย
• ในชั้นอุทธรณ์หรือฎีกา กฎหมายปัจจุบันเปิดช่องให้ต่ออายุได้อีกครั้งหนึ่งในกรณีจำเป็นเป็นพิเศษ เช่น ต้องตรวจพยานหลักฐานที่จำเลยหรือทนายความยื่นขอ หรือต้องพิจารณาเอกสารเพิ่มเติมประกอบเหตุอุทธรณ์

การที่จำเลยพ้นจากการคุมขังไม่ได้ทำให้คดีสิ้นสุด ศาลยังพิจารณาพยานหลักฐานและมีคำพิพากษาต่อไปได้

4. แนวทางที่ศาลเกาหลีใช้พิจารณา

ศาลรัฐธรรมนูญเกาหลีใต้ได้วางหลักไว้ว่า การจำกัดเวลาคุมขังมีไว้คุ้มครองจำเลยจากการถูกพรากเสรีภาพโดยไม่มีที่สิ้นสุด ไม่ได้มีไว้จำกัดเวลาที่ศาลจะใช้พิจารณาคดี หลักนี้แยกเรื่องสองเรื่องออกจากกันอย่างชัดเจน ได้แก่ การควบคุมตัวจำเลย กับ การดำเนินกระบวนพิจารณาคดี

หากต้องพิจารณาคดีต่อ ศาลควรปล่อยจำเลยจากการคุมขังและดำเนินคดีต่อไป แทนที่จะถือว่ากำหนดเวลาคุมขังเป็นเส้นตายที่ต้องตัดสินคดีให้เสร็จ

ศาลยังอธิบายว่า แม้ในทางปฏิบัติศาลบางแห่งอาจเร่งพิจารณาคดีเพื่อให้ทันกำหนดคุมขัง จนกระทบต่อการเตรียมข้อโต้แย้งหรือการใช้สิทธิของจำเลย ปัญหานั้นเกิดจากการตีความหรือการใช้กฎหมายผิดไปจากวัตถุประสงค์ของบทบัญญัติ ไม่ได้หมายความว่าบทบัญญัติจำกัดเวลาคุมขังเองขัดรัฐธรรมนูญ

5. เมื่อนำหลักกฎหมายมาใช้กับคดีของธนกฤต

ขั้นที่หนึ่ง: คดีร้ายแรงไม่ได้ทำให้การคุมขังไม่มีกำหนด

แม้ข้อกล่าวหาต่อธนกฤตจะร้ายแรง และคดีมีเอกสารกับพยานจำนวนมาก รัฐก็ยังต้องเคารพเสรีภาพในร่างกายของเขา การคุมขังระหว่างพิจารณาจึงต้องอยู่ภายใต้กรอบเวลาตามกฎหมาย ความร้ายแรงของข้อกล่าวหาไม่ใช่เหตุให้ควบคุมตัวต่อไปได้โดยไม่มีข้อจำกัด

ขั้นที่สอง: กำหนดเวลาคุมขังไม่ได้บังคับให้ปิดคดี

หากการตรวจสอบเอกสารทางบัญชีหรือการซักค้านพยานยังไม่เสร็จ ศาลไม่ควรตีความมาตรา 92 ว่าต้องสรุปคดีให้ทันก่อนครบกำหนดคุมขัง ศาลมีทางเลือกที่จะปล่อยธนกฤกจากการคุมขังและนัดพิจารณาต่อ โดยพิจารณามาตรการที่เหมาะสมตามกฎหมายและสถานการณ์ของคดี

ขั้นที่สาม: ต้องแยกการเร่งคดีออกจากตัวบทกฎหมาย

หากธนกฤตไม่ได้รับเวลาเพียงพอในการตรวจหลักฐาน ขอให้ตรวจพยาน หรือเตรียมข้อโต้แย้งเพราะศาลพยายามให้เสร็จทันกำหนด การกระทำนั้นอาจก่อปัญหาเรื่องสิทธิในการต่อสู้คดีอย่างเป็นธรรม แต่การวิเคราะห์ตามหลักศาลรัฐธรรมนูญจะมุ่งไปที่การใช้ดุลพินิจและแนวปฏิบัติของศาล ไม่ใช่สรุปว่าข้อจำกัดเวลาคุมขังขัดรัฐธรรมนูญในตัวมันเอง

ขั้นที่สี่: ข้อสรุปด้านรัฐธรรมนูญ

ศาลรัฐธรรมนูญจึงเห็นว่ามาตรา 92 ไม่ละเมิดสิทธิที่จะได้รับการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม เพราะมาตรานี้ไม่ได้จำกัดระยะเวลาพิจารณาคดี และยังทำหน้าที่คุ้มครองเสรีภาพของจำเลย หากเกิดการละเมิดสิทธิจากการเร่งคดีโดยไม่เหมาะสม ต้นเหตุคือการนำบทบัญญัติไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ ไม่ใช่ตัวบทที่วางเพดานการคุมขัง

6. บทสรุป: เกิดอะไรขึ้น และควรทำอย่างไร

ในเรื่องสมมตินี้ ธนกฤตไม่จำเป็นต้องยอมรับการเร่งพิจารณาเพียงเพราะกำหนดเวลาคุมขังใกล้ครบ หากยังมีหลักฐานสำคัญที่ต้องตรวจสอบ ศาลสามารถปล่อยเขาจากการคุมขังแล้วพิจารณาคดีต่อได้ แต่การพ้นจากการคุมขังไม่ได้หมายความว่าเขาพ้นจากข้อกล่าวหา หรือว่าคดีต้องยุติลง

หลักที่ศาลรัฐธรรมนูญเกาหลีวางไว้จึงมีสองด้านพร้อมกัน: รัฐต้องไม่คุมขังจำเลยระหว่างพิจารณานานเกินกว่าที่กฎหมายอนุญาต และขณะเดียวกันศาลต้องไม่ใช้เส้นตายการคุมขังเป็นเหตุบีบให้จำเลยเสียโอกาสต่อสู้คดีอย่างเต็มที่

สำหรับผู้ที่เผชิญสถานการณ์คล้ายกัน ควรทำสิ่งต่อไปนี้:

• ให้ทนายยื่นคำร้องเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุว่าต้องตรวจหลักฐานหรือซักค้านพยานใดเพิ่มเติม พร้อมอธิบายว่าประเด็นนั้นสำคัญต่อการต่อสู้คดีอย่างไร
• ขอให้ศาลแยกเรื่องการปล่อยตัวจากการพิจารณาคดี หากจำเป็นต้องใช้เวลาเพิ่ม ทนายอาจชี้ให้เห็นว่าศาลสามารถพิจารณาต่อได้โดยไม่ควบคุมตัวจำเลย
• บันทึกเหตุการณ์ที่อาจกระทบต่อสิทธิในการต่อสู้คดี เช่น การปฏิเสธคำขอตรวจพยานหลักฐานหรือการให้เวลาเตรียมคดีไม่เพียงพอ เพื่อให้ทนายประเมินแนวทางคัดค้านและการใช้สิทธิตามขั้นตอนกฎหมาย