1. Câu chuyện của Lan

Nguyễn Lan điều hành một cửa hàng nhỏ ở Incheon. Sau một tranh chấp kinh doanh, cô bị xử phạt theo hai quy định pháp luật Hàn Quốc và quyết định xử phạt trở thành một phần của vụ kiện cô đang theo đuổi tại tòa. Lan tin rằng những quy định này xâm phạm quyền của mình; mỗi lần đọc hồ sơ, cô càng thấy bất công.

Luật sư của Lan đề nghị xin tòa đang thụ lý vụ kiện chuyển một trong hai quy định lên Tòa án Hiến pháp để xem xét tính hợp hiến. Lan đồng ý với yêu cầu đó. Nhưng cô không xin chuyển quy định còn lại, vì lúc ấy cho rằng tranh luận về một điều luật đã đủ. Tòa không chấp nhận yêu cầu chuyển điều luật thứ nhất, viện dẫn lý do liên quan đến điều kiện áp dụng trong vụ án.

Sau đó, Lan muốn nộp đơn khiếu nại hiến pháp đối với cả hai quy định. Cô cho rằng nếu một quy định có vấn đề thì quy định kia cũng cần được xem xét. Nhưng liệu chỉ cần nêu điều luật trong đơn là Tòa án Hiến pháp có thể xem xét hay không?

2. Câu hỏi pháp lý

Theo Điều 68 khoản 2 Luật Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc, đương sự có phải xin tòa đang giải quyết vụ án chuyển vấn đề hợp hiến và phải bị bác yêu cầu đó trước khi nộp đơn khiếu nại hiến pháp kiểu này không? Và nếu quyết định của tòa mang tên “đình chỉ thụ lý” chứ không phải “bác”, hoặc đơn còn đề cập một điều luật chưa được xin chuyển, thì kết quả sẽ ra sao?

3. Pháp luật Hàn Quốc quy định gì?

Điều 68 khoản 2 thiết lập một con đường khiếu nại hiến pháp gắn trực tiếp với một vụ kiện đang được tòa án giải quyết. Đây không phải là quyền yêu cầu Tòa án Hiến pháp xem xét bất kỳ điều luật nào mà đương sự cho là bất công. Trước hết, đương sự phải đề nghị chính tòa đang xử vụ án chuyển câu hỏi về tính hợp hiến của điều luật liên quan. Khi yêu cầu đó bị bác, đương sự mới có thể đưa vấn đề lên Tòa án Hiến pháp.

Về nguyên tắc, khiếu nại theo Điều 68 khoản 2 chỉ được nộp sau khi yêu cầu chuyển vấn đề hợp hiến đã bị bác. Nếu đương sự chưa từng xin chuyển điều luật liên quan, sẽ không có quyết định bác yêu cầu làm căn cứ cho khiếu nại đối với điều luật đó.

Có thể hình dung các bước chính như sau:

  1. Một vụ án đang được giải quyết tại tòa án Hàn Quốc, và việc áp dụng điều luật bị tranh luận có liên quan đến kết quả vụ án.
  2. Đương sự nộp yêu cầu để tòa chuyển vấn đề hợp hiến của điều luật đó lên Tòa án Hiến pháp.
  3. Nếu tòa bác yêu cầu, đương sự có thể nộp khiếu nại theo Điều 68 khoản 2, đồng thời phải tuân thủ các điều kiện và thời hạn pháp luật quy định.

Tên gọi của quyết định không phải lúc nào cũng quyết định tất cả. Có trường hợp tòa lẽ ra phải bác yêu cầu nhưng lại dùng hình thức “đình chỉ thụ lý”, chẳng hạn vì cho rằng điều kiện liên quan đến vụ án không được đáp ứng. Nếu xét về thực chất, tòa đã từ chối yêu cầu chuyển vấn đề hợp hiến, khiếu nại theo Điều 68 khoản 2 vẫn có thể được chấp nhận về mặt điều kiện thủ tục.

Cần phân biệt “chưa từng xin chuyển” với “đã xin chuyển nhưng tòa dùng một hình thức quyết định khác để từ chối”. Trường hợp thứ hai có thể được xem là đã có sự bác bỏ về thực chất; trường hợp thứ nhất thì thông thường không.

Có một ngoại lệ hẹp đối với điều luật chưa được nêu rõ trong yêu cầu ban đầu. Khi tòa đã xem xét thực chất tính hợp hiến của điều luật đó, hoặc điều luật ấy có mối liên hệ tất yếu với điều luật đã được xin chuyển và vì vậy có thể hiểu rằng tòa cũng đã ngầm xem xét yêu cầu đối với nó, Tòa án Hiến pháp có thể coi phần khiếu nại ấy là đủ điều kiện. Tòa cũng có thể chủ động điều chỉnh phạm vi điều luật được xem xét trong quá trình giải quyết.

4. Cách tiếp cận của tòa án Hàn Quốc

Các cơ quan tài phán Hàn Quốc xem khiếu nại theo Điều 68 khoản 2 là một thủ tục bổ trợ cho vụ kiện đang diễn ra, chứ không phải con đường khởi động riêng để kiểm tra mọi đạo luật. Vì vậy, yêu cầu chuyển vấn đề hợp hiến trước đó có ý nghĩa thiết yếu: nó giúp tòa đang xử vụ án có cơ hội xem xét vấn đề, đồng thời xác định chính xác điều luật nào đang được tranh luận.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này chú trọng bản chất hơn hình thức ở một số điểm. Nếu đương sự đã nộp yêu cầu và tòa đã thực sự từ chối yêu cầu ấy, việc quyết định được ghi là “đình chỉ thụ lý” thay vì “bác” không nhất thiết đóng lại cánh cửa khiếu nại. Ngược lại, chỉ vì một điều luật xuất hiện trong đơn khiếu nại sau này không có nghĩa là điều luật ấy đã được tòa xem xét trước đó.

Nguyên tắc chung là phải có yêu cầu chuyển và sự từ chối của tòa đối với điều luật đang bị khiếu nại. Ngoại lệ chỉ có thể phát sinh khi hồ sơ cho thấy tòa đã xem xét điều luật đó về thực chất, hoặc điều luật có quan hệ tất yếu với điều luật đã được yêu cầu xem xét.

Do đó, việc điều luật chưa được nêu tên riêng trong yêu cầu ban đầu không tự động khiến khiếu nại luôn bị bác bỏ, nhưng cũng không thể được khắc phục chỉ bằng cách bổ sung lập luận sau này. Phải xem xét nội dung yêu cầu, lý do quyết định của tòa và mối liên hệ giữa các điều luật.

5. Áp dụng vào trường hợp của Lan

Thứ nhất, điều luật mà Lan đã xin chuyển. Lan đã nộp yêu cầu đối với điều luật thứ nhất trong lúc vụ kiện đang được giải quyết. Tòa không chấp nhận yêu cầu và viện dẫn lý do liên quan đến điều kiện áp dụng trong vụ án. Nếu nội dung quyết định cho thấy tòa thực chất đã từ chối yêu cầu chuyển vấn đề hợp hiến, Lan có thể khiếu nại theo Điều 68 khoản 2. Điều đó vẫn có thể đúng ngay cả khi tòa dùng hình thức “đình chỉ thụ lý” thay vì ghi rõ là “bác”.

Thứ hai, điều luật mà Lan chưa xin chuyển. Lan không đề nghị tòa xem xét điều luật thứ hai và tòa cũng không đưa ra nhận định thực chất về tính hợp hiến của nó. Theo nguyên tắc thông thường, đối với điều luật này không có yêu cầu nào bị bác hoặc bị từ chối trên thực tế. Vì thế, phần khiếu nại của Lan nhằm vào điều luật thứ hai có nguy cơ không được thụ lý.

Thứ ba, Lan cần kiểm tra xem có ngoại lệ hay không. Kết quả có thể khác nếu điều luật thứ hai gắn bó tất yếu với điều luật thứ nhất, đến mức tòa không thể giải quyết yêu cầu đã nộp mà không xem xét điều luật thứ hai; hoặc nếu nội dung quyết định và hồ sơ cho thấy tòa đã thực sự đánh giá vấn đề hợp hiến của điều luật ấy. Chỉ có quan hệ chung chung hoặc cùng xuất hiện trong một vụ án thường chưa đủ; cần chỉ ra mối liên hệ pháp lý cụ thể.

Thứ tư, phạm vi xem xét có thể được điều chỉnh. Tòa án Hiến pháp có thể chủ động điều chỉnh đối tượng xem xét trong một số trường hợp. Nhưng khả năng đó không xóa bỏ yêu cầu nền tảng rằng điều luật phải được tòa án trong vụ án trước đó xem xét, ít nhất là một cách thực chất hoặc ngầm định trong hoàn cảnh ngoại lệ.

Vì vậy, với những dữ kiện hiện có, Lan có cơ sở để theo đuổi khiếu nại về điều luật thứ nhất, tùy nội dung quyết định và các điều kiện thủ tục khác. Còn phần khiếu nại về điều luật thứ hai nhiều khả năng không đủ điều kiện, trừ khi Lan chứng minh được một trong những ngoại lệ nêu trên.

6. Kết luận: Chuyện của Lan kết thúc thế nào, và bạn nên làm gì?

Trong câu chuyện giả định này, Lan có thể yêu cầu Tòa án Hiến pháp xem xét điều luật thứ nhất vì cô đã xin tòa đang xử vụ kiện chuyển vấn đề hợp hiến và tòa đã từ chối về thực chất. Nhưng cô khó có thể đưa điều luật thứ hai vào cùng thủ tục chỉ bằng cách nêu nó trong đơn khiếu nại; cô chưa từng xin chuyển điều luật đó, và tòa cũng chưa xem xét nó. Nếu hồ sơ không cho thấy mối liên hệ tất yếu hay sự đánh giá ngầm định của tòa, phần khiếu nại thứ hai có thể bị coi là không hợp lệ.

Nếu bạn đang ở tình huống tương tự, hãy lưu ý ba việc sau:

  1. Xác định chính xác từng điều luật cần xem xét và cân nhắc yêu cầu chuyển đối với từng điều luật ngay tại tòa đang giải quyết vụ án; đừng cho rằng việc yêu cầu với một điều luật sẽ tự động bao gồm các điều luật khác.
  2. Giữ đầy đủ hồ sơ gồm đơn yêu cầu chuyển, quyết định của tòa và các lập luận trong vụ án. Khi quyết định dùng từ “đình chỉ thụ lý”, cần xem lý do và nội dung thực chất, không chỉ nhìn vào tên gọi.
  3. Kiểm tra thời hạn và điều kiện thủ tục ngay khi nhận quyết định. Nếu muốn lập luận rằng một điều luật chưa được nêu riêng nhưng đã được xem xét ngầm hoặc gắn bó tất yếu với điều luật khác, hãy giải thích mối liên hệ đó bằng tài liệu và lập luận pháp lý cụ thể, đồng thời tìm tư vấn chuyên môn kịp thời.