Koreyadagi xorijiy talabalar soni bu yil kuzda 350 ming nafardan oshgan bir paytda, Adliya vazirligi (법무부) chorshanba kuni viza siyosatini xorijiy talabalarni jalb qilishga asoslangan yondashuvdan bitiruvchilarning ish topishi va uzoq muddatga mamlakatda qolishiga ko‘maklashish tomon tubdan o‘zgartirishini e’lon qildi. Hukumat STEM yo‘nalishlari bitiruvchilari va malakali ishchilarga ish topish uchun 3 yilgacha vaqt beradigan moslashuvchan ish qidirish vizasini joriy etishini, shuningdek, texnik yo‘nalishdagi magistrlik darajasiga ega mutaxassislarni jalb qilish uchun “K-Tech Master Visa”ni yaratishini bildirdi.
Asosiy ma’lumot va vaziyat
Ilgari Koreya universitetlari xorijiy iste’dodlarni jalb qilib, auditoriyalarni to‘ldirishga e’tibor qaratgan. Xorijiy talabalar soni 20 yil avvalgi qariyb 17 ming nafardan bu yil kuzda 350 ming nafardan oshdi, biroq siyosatni o‘zgartirishga bitiruvchilarning ko‘pi diplom olganidan so‘ng darhol Koreyani tark etayotgani ham sabab bo‘ldi.
Bu o‘zgarish faqat xalqaro talabalar sonini ko‘paytirish mamlakatdagi kadrlar muammosini hal qilish uchun yetarli emasligini ko‘rsatadi. Koreya mahalliy ishchi kuchining keskin kamayishi va hududlardagi sanoat tarmoqlarida jiddiy kadrlar tanqisligiga duch kelmoqda. Hukumat taqdim etgan yangi tizimning maqsadi bitiruvdan doimiy ish va yashashga o‘tish jarayonini soddalashtirish, shu bilan birga viza firibgarligi va noqonuniy ishga qarshi kurashishdan iborat.
Maqolaga ko‘ra, hozirgi ish qidirish vizasining odatiy muddati 1–2 yil. Yangi ish qidirish vizasi STEM yo‘nalishlari bitiruvchilari va malakali ishchilarga ish topish uchun 3 yilgacha vaqt berishni ko‘zda tutadi. Biroq e’lon qilingan ma’lumotning o‘zidan bu muddat barcha arizachilarga bir xil tatbiq etiladimi yoki qanday talablarni bajarish kerakligini bilib bo‘lmaydi.
Bu xabar nimani anglatadi
Hududlardagi sanoat tarmoqlari va ish beruvchilar uchun bu — xorijiy bitiruvchilarni o‘qishni tugatganidan keyin ham mahalliy ish o‘rinlariga bog‘lash tartibi yo‘lga qo‘yiladimi-yo‘qmi, degan jihatdan diqqatga sazovor o‘zgarish. Agar siyosat ishga joylashish yo‘lini amalda soddalashtirsa, kadrlar tanqisligidan qiynalayotgan tarmoqlarga zarur mutaxassislarni topishda yordam berishi mumkin. Biroq viza islohoti e’lon qilingani bilangina muayyan hudud yoki tarmoqdagi kadrlar tanqisligi bartaraf etiladi, deb xulosa qilib bo‘lmaydi.
Xorijiy bitiruvchilar uchun ish qidirishga ajratilishi mumkin bo‘lgan vaqtning uzayishi muhim. Masalan, Koreya universitetini tamomlagan STEM yo‘nalishi bitiruvchisi mamlakatda ish izlamoqchi bo‘lsa, yangi vizaning 3 yilgacha muddat belgilovchi batafsil talablari va uning qachondan qo‘llanishi ish qidirish rejasiga ta’sir qilishi mumkin. Biroq hozir e’lon qilingan ma’lumotlarga qarab, bu taxminiy bitiruvchi yangi vizani olishi mumkinmi-yo‘qmi, aniqlab bo‘lmaydi.
Hukumat uzoq muddatli qolish va integratsiyaga urg‘u berish bilan birga, viza firibgarligi va noqonuniy ishga qarshi kurashishni ham maqsad qilib qo‘yganiga e’tibor berish lozim. Demak, ishga kirishga shoshilayotgan bo‘lsangiz ham, ruxsat etilgan faoliyat doirasi va tartiblarni tekshirishingiz kerak. Siyosatning muvaffaqiyati nafaqat ish qidirish muddatiga, balki bitiruvchilarga qonuniy ravishda ishga joylashib, yashashga o‘tish imkonini beradigan yo‘l qanchalik aniq belgilanishiga ham bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Tegishli tizim va yordam haqidagi ma’lumotlar
Tashkilot ichidagi viza qo‘llanmasiga ko‘ra, amaldagi ish qidirish vizasi (구직(D-10)) Koreyada mutaxassislik bo‘yicha ish izlamoqchi, texnologik startapga tayyorgarlik ko‘rmoqchi yoki ilg‘or texnologiyalar sohasida amaliyot o‘tamoqchi bo‘lgan xorijliklar uchun mo‘ljallangan yashash maqomidir. U umumiy ish qidirish (일반구직), texnologik startapga tayyorgarlik (기술창업준비), ilg‘or texnologiyalar bo‘yicha amaliyot (첨단기술인턴) va alohida iqtidorli mutaxassis (최우수인재) turlariga bo‘linadi. Bu qo‘llanma materiallarida bayon qilingan amaldagi D-10 tizimidir; uni bu safar e’lon qilingan yangi viza siyosatining malaka talablariga teng deb bo‘lmaydi.
D-10-1 vizasiga bakalavr yoki undan yuqori darajaga hamda ball tizimi talablariga javob beradigan, mamlakatda qonuniy ravishda bo‘lib turgan shaxslar kiradi. Shuningdek, Koreya universitetini tamomlagan xalqaro talabalar uchun ilk bor ish qidirish kabi holatlarda ball tizimidan ozod etish bo‘yicha maxsus qoidalar ham mavjud. D-10-2 vizasi uchun bakalavr yoki undan yuqori daraja bilan birga intellektual mulk huquqi yoki OASIS ta’lim dasturini tamomlaganlik kabi belgilangan talablardan biriga javob berish kerak. D-10-3 vizasi ilg‘or texnologiyalar yo‘nalishidagi dunyoning yetakchi universitetlarida bakalavriat bosqichida o‘qiyotgan yoki o‘qishni tugatganiga 3 yil to‘lmagan shaxslar va boshqalarga mo‘ljallangan; yosh bo‘yicha talablar ham bor. D-10-T vizasi so‘nggi 5 yil ichida dunyo universitetlari reytingining eng yaxshi 100 taligiga kirgan universitetlarda magistr yoki undan yuqori darajani olgan shaxslar va boshqalarga mo‘ljallangan.
Yashash muddati viza turiga qarab farq qiladi. Bir martada beriladigan muddat, qoida tariqasida, ko‘pi bilan 1 yil, ayrim toifadagilar uchun esa ko‘pi bilan 6 oy. Uzaytirish muddatini ham qo‘shgandagi eng yuqori chegara shaxs toifasiga qarab 3 yil yoki 1 yil bo‘lib, D-10-3 va D-10-T vizalari uchun ko‘pi bilan 3 yilni tashkil etadi. Shu sababli maqolada aytilgan “amaldagi ish qidirish vizasining odatiy muddati 1–2 yil” bilan alohida D-10 maqomlari bo‘yicha yashash muddatlarini bir xil mezondagi raqamlar sifatida to‘g‘ridan-to‘g‘ri solishtirish qiyin.
Ariza topshirish yoki yashash maqomini o‘zgartirishda asosiy hujjatlarga ariza shakli, fotosurat, pasport nusxasi, ish qidirish faoliyati rejasi, diplom yoki bitirganlik haqidagi ma’lumotnoma kirishi mumkin. Viza turiga qarab ball tizimi, koreys tilini bilish yoki ish tajribasini tasdiqlovchi hujjatlar, yashash xarajatlari yoxud yashash joyini tasdiqlovchi hujjatlar talab qilinishi mumkin. D-10-3 uchun amaliyot shartnomasi hamda taklif qiluvchi kompaniya yoki tashkilot talablariga muvofiqlikni tasdiqlovchi hujjatlar talab etiladi.
D-10-1 vizasi egalari muayyan talablarni bajarsa, yarim stavkali ishlash uchun ruxsat so‘rashi mumkin. Biroq ruxsat olmasdan ishlash xorijlik va ish beruvchining ikkalasiga ham jazo qo‘llanishiga olib kelishi mumkin. D-10-2 va D-10-3 vizalariga bunday yarim stavkali ishlash bo‘yicha istisno tatbiq etilmaydi. Shu bois ish qidirish davrida ishlashni boshlamoqchi bo‘lsangiz, avval o‘zingizning batafsil viza toifangiz va ruxsat bor-yo‘qligini tekshiring.
Tasdiqlangan va hozircha noma’lum ma’lumotlar
Tasdiqlangan ma’lumotlar
- Koreyadagi xorijiy talabalar soni 20 yil avvalgi qariyb 17 ming nafardan bu yil kuzda 350 ming nafardan oshdi.
- Adliya vazirligi chorshanba kuni viza siyosatini tubdan o‘zgartirishini e’lon qildi.
- Siyosatning asosiy maqsadi shunchaki talabalarni jalb qilishdan uzoq muddatli qolish va integratsiyaga o‘tadi.
- Hukumat STEM yo‘nalishlari bitiruvchilari va malakali ishchilarga 3 yilgacha vaqt beradigan moslashuvchan ish qidirish vizasi hamda K-Tech Master Visa’ni joriy etishni rejalashtirmoqda.
Hozircha noma’lum ma’lumotlar
- Isloh qilingan viza siyosati qachon joriy etilishi, ariza berish talablari va baholash mezonlari qanday bo‘lishi aytilmagan.
- K-Tech Master Visa kimlarga mo‘ljallangani, yashash muddati va qanday doirada ishlash mumkinligi tasdiqlanmagan.
- Yangi ish qidirish vizasi amaldagi D-10 yashash maqomi bilan qanday bog‘lanishi yoki uning qanday o‘zgarishi ham noma’lum.
O‘quvchilar nimalarni tekshirishi kerak
- Ish qidirish vizasini ko‘rib chiqayotgan bitiruvchilar yangi siyosatning joriy etilish vaqti va malaka talablari rasman batafsil bayon qilingan-qilinmaganini tekshirishi kerak. 3 yilgacha bo‘lgan muddat barcha arizachilarga tatbiq etiladi, deb taxmin qilmaslik lozim.
- Agar hozir D-10 vizasiga ariza topshirish, uning turini o‘zgartirish yoki muddatini uzaytirishga tayyorlanayotgan bo‘lsangiz, o‘zingizning aniq toifangizga tegishli diplom, ish qidirish faoliyati rejasi, ball tizimi bo‘yicha hujjatlar va yashash muddati talablarini tekshiring.
- D-10-1 maqomida yarim stavkali ishlamoqchi bo‘lsangiz, ishni faqat ruxsat olganingizdan keyin boshlang. Ruxsatdan oldin ishlash xorijlik va ish beruvchi uchun jazo qo‘llanishi xavfini tug‘diradi.
