1. Câu chuyện của một người đứng trước điều luật còn nguyên

Minh Anh, một kỹ sư người Việt đang sinh sống tại Hàn Quốc, vướng vào một vụ kiện mà kết quả phụ thuộc vào cách tòa án giải thích một điều khoản luật. Cô cho rằng cách hiểu mà cơ quan áp dụng pháp luật đang dùng khiến quyền của mình bị hạn chế trái với Hiến pháp. Sau khi tòa án không chấp nhận đề nghị yêu cầu xem xét tính hợp hiến của điều khoản, Minh Anh nộp đơn khiếu kiện hiến pháp theo Điều 68 khoản 2 Luật Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc.

Tòa án Hiến pháp sau đó đưa ra một quyết định có giới hạn: không tuyên toàn bộ điều khoản vô hiệu, mà xác định rằng một cách hiểu cụ thể của điều khoản là vi hiến. Khi đọc văn bản luật, Minh Anh vẫn thấy điều khoản ấy nằm nguyên trong đó. Cô băn khoăn: nếu điều luật chưa bị xóa bỏ, tòa án xét xử vụ việc của cô có còn được áp dụng cách hiểu đã bị tuyên vi hiến không?

2. Vấn đề pháp lý cần giải quyết

Khi Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc đưa ra quyết định tuyên vi hiến có giới hạn — tức chỉ bác bỏ một cách hiểu nhất định của điều luật — hiệu lực ràng buộc của quyết định đó áp dụng đến đâu? Cơ quan nhà nước và tòa án có bị ràng buộc đối với toàn bộ điều khoản, hay chỉ đối với cách hiểu bị xác định là vi hiến?

3. Pháp luật Hàn Quốc quy định thế nào?

Điều 68 khoản 2 của Luật Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc mở ra con đường khiếu kiện hiến pháp cho đương sự trong một vụ án khi đề nghị yêu cầu xem xét tính hợp hiến của điều luật bị bác bỏ. Trong loại thủ tục này, Tòa án Hiến pháp có thể kết luận rằng một điều khoản chỉ vi hiến nếu được hiểu hoặc áp dụng theo một cách nhất định.

Khi Tòa án Hiến pháp xác định một cách hiểu của điều luật là vi hiến, phần nội dung gắn với cách hiểu đó chịu hiệu lực ràng buộc như một quyết định tuyên vi hiến. Cơ quan áp dụng pháp luật không được tiếp tục áp dụng điều luật theo cách hiểu đã bị bác bỏ.

Điều quan trọng là phân biệt văn bản điều luật với cách hiểu cụ thể về điều luật:

  • Điều khoản có thể vẫn tồn tại về mặt hình thức trong văn bản pháp luật; quyết định có giới hạn không nhất thiết xóa bỏ toàn bộ câu chữ của điều khoản.
  • Tuy vậy, cách hiểu mà Tòa án Hiến pháp tuyên vi hiến không còn được dùng làm căn cứ áp dụng. Việc điều khoản vẫn còn in trong văn bản không làm mất đi hiệu lực ràng buộc của phán quyết đối với cách hiểu ấy.
  • Phần nội dung được xem là phù hợp với Hiến pháp không vì thế mà tự động được hưởng hiệu lực ràng buộc tương tự. Tòa án vẫn có thể yêu cầu xem xét tính hợp hiến lần nữa đối với phần này.

Có thể tóm lược cách xác định phạm vi như sau:

  1. Xác định chính xác cách hiểu hoặc phạm vi áp dụng mà Tòa án Hiến pháp đã tuyên là vi hiến.
  2. Không áp dụng điều khoản theo cách hiểu bị bác bỏ, dù điều khoản vẫn còn nguyên trong văn bản.
  3. Không mặc nhiên coi phần còn lại đã được xác nhận hợp hiến vĩnh viễn; vấn đề đó có thể tiếp tục được đặt ra theo thủ tục phù hợp.

4. Tòa án Hàn Quốc thường tiếp cận vấn đề ra sao?

Trọng tâm của cách tiếp cận tư pháp là phạm vi thực sự của phán quyết, chứ không chỉ là việc điều khoản có còn xuất hiện trong luật hay không. Một quyết định tuyên vi hiến có giới hạn không thể bị xem nhẹ chỉ vì nó không xóa toàn bộ điều khoản. Phần cách hiểu bị tuyên vi hiến phải bị loại khỏi việc áp dụng; nếu không, hiệu lực ràng buộc của phán quyết sẽ trở nên hình thức.

Mặt khác, tuyên một cách hiểu là vi hiến không đồng nghĩa với việc Tòa án Hiến pháp đã đóng lại mọi tranh luận về phần còn lại của điều khoản. Tòa án có thể tiếp tục đặt câu hỏi về tính hợp hiến của phần được hiểu là phù hợp với Hiến pháp và đề nghị xem xét lại theo thủ tục hiến pháp.

Thực tiễn của Tòa án Hiến pháp đối với những vụ việc tiếp theo không hoàn toàn đồng nhất. Khi một điều khoản đã từng là đối tượng của quyết định có giới hạn lại được xem xét, Tòa án có lúc ban hành một quyết định có giới hạn tương tự, có lúc đưa ra quyết định bác yêu cầu. Vì vậy, không thể chỉ nhìn vào nhãn gọi của quyết định trước đó để suy ra chắc chắn kết quả của lần xem xét sau. Cần đối chiếu phạm vi vấn đề, cách giải thích pháp luật và lập luận trong từng quyết định.

Hiệu lực ràng buộc phải được đọc đúng theo phần đã bị tuyên vi hiến; phần chưa bị bác bỏ không mặc nhiên được miễn khỏi mọi xem xét hiến pháp trong tương lai.

5. Áp dụng vào trường hợp của Minh Anh

Trước hết, cần xác định Tòa án Hiến pháp đã bác bỏ điều gì. Trong câu chuyện này, Tòa không tuyên toàn bộ điều khoản vô hiệu mà chỉ xác định một cách giải thích cụ thể là trái Hiến pháp. Vì vậy, đối tượng chịu hiệu lực ràng buộc là nội dung của điều luật khi được hiểu theo cách đó.

Tiếp theo, tòa án giải quyết vụ kiện của Minh Anh không được viện dẫn hoặc áp dụng điều khoản theo cách hiểu đã bị tuyên vi hiến. Điều khoản còn trong văn bản không tạo ra ngoại lệ. Nếu tòa án vẫn sử dụng chính cách hiểu ấy để quyết định quyền và nghĩa vụ của Minh Anh, vấn đề đặt ra không phải là điều luật còn tồn tại hay không, mà là việc cơ quan xét xử có tuân thủ giới hạn ràng buộc của phán quyết hiến pháp hay không.

Tuy nhiên, Minh Anh cũng không thể mặc nhiên cho rằng Tòa án Hiến pháp đã xác nhận mọi cách hiểu khác của điều khoản là hợp hiến. Phần còn lại chưa bị tuyên vi hiến không có cùng hiệu lực ràng buộc với phần bị bác bỏ. Nếu trong quá trình xét xử xuất hiện căn cứ cho rằng một cách hiểu khác cũng trái Hiến pháp, tòa án có thể đề nghị xem xét lại vấn đề đó theo thủ tục thích hợp.

Cuối cùng, nếu điều khoản tiếp tục bị đưa ra xem xét, kết quả không thể được dự đoán chỉ từ quyết định trước. Tòa án Hiến pháp có thể đưa ra một quyết định có giới hạn khác hoặc bác yêu cầu, tùy vào vấn đề pháp lý cụ thể và nội dung lập luận. Điều chắc chắn trong trường hợp của Minh Anh là: cách hiểu đã bị tuyên vi hiến không được tiếp tục áp dụng, còn tính hợp hiến của phần khác phải được đánh giá riêng.

6. Kết luận: Điều gì xảy ra với Minh Anh, và bạn nên làm gì?

Trong vụ kiện của mình, Minh Anh có cơ sở để yêu cầu tòa án không giải quyết vụ việc bằng cách hiểu mà Tòa án Hiến pháp đã tuyên vi hiến. Điều khoản vẫn còn nguyên trên giấy, nhưng phần nội dung gắn với cách hiểu bị bác bỏ không còn được áp dụng. Còn nếu tranh chấp liên quan đến một cách hiểu khác, vấn đề ấy không tự động được giải quyết bởi quyết định trước và có thể cần được xem xét thêm.

Nếu bạn gặp tình huống tương tự, hãy lưu ý ba việc sau:

  • Đọc kỹ phần quyết định và lý do của phán quyết hiến pháp, nhất là cách hiểu cụ thể bị tuyên vi hiến; đừng chỉ dựa vào tên gọi của quyết định.
  • Đối chiếu cách tòa án hoặc cơ quan đang áp dụng điều luật với phần đã bị bác bỏ, rồi lưu lại văn bản, lập luận và các tài liệu liên quan.
  • Trao đổi với luật sư tại Hàn Quốc về thủ tục và thời hạn trong vụ việc của bạn. Phần chưa bị tuyên vi hiến không mặc nhiên đã được xác nhận hợp hiến, nhưng việc yêu cầu xem xét tiếp cần dựa trên đúng căn cứ và đúng thủ tục.